OMÜ'lü Prof. Dr. Ayşenur Büyükgöze Kavas'ın uluslararası ödülü ve gençlerin belirsizliği

Ödül ve çalışma kapsamı:

Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Eğitim Fakültesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Ayşenur Büyükgöze Kavas, American Psychological Association (APA) Division 17-International Section tarafından verilen 'Excellent Contribution Award' (Üstün Katkı Ödülü)'ne layık görüldü. Ödül, APA'nın 2026 Kongresi kapsamında Washington D.C.'de düzenlenen törende takdim edildi ve OMÜ'ye uluslararası bir görünürlük sağladı.

Çalışma alanları ve uluslararası iş birlikleri:

Prof. Dr. Büyükgöze Kavas, ödüle konu olan çalışmalarının esasen uluslararası ölçek uyarlamaları ve kuramsal araştırmalardan oluştuğunu belirtti. Kendisi, Türkiye'de bulunmayan bazı ölçme araçlarını Türkçeye kazandırmanın yanı sıra Amerika, Brezilya, Çin ve Güney Kore başta olmak üzere farklı ülkelerden meslektaşlarıyla kültürlerarası karşılaştırmalı çalışmalar yürüttüklerini vurguladı.

Akademisyen, çalışma psikolojisi kuramı çerçevesinde özellikle insana yakışır iş, insana yakışır eğitim ve algılanan eksik istihdam gibi kavramlara odaklandıklarını; kariyerin bireyin iyi oluşunu nasıl etkilediğini, gençlerin kariyer kararlarında nelere dikkat ettiğini ve üniversiteden iş hayatına geçiş sürecinde hangi zorluklarla karşılaştıklarını incelediklerini söyledi.

Kendisinin ifadesiyle: 'Çalışmalarımı genellikle kuram temelli ve ölçek uyarlama ve geliştirme çalışmaları olarak iki temel alanda toplayabilirim. Türkiye’de bulunmayan bazı ölçme araçlarını Türkçeye kazandırmanın yanı sıra Amerika, Brezilya, Çin, Güney Kore başta olmak üzere uluslararası iş birliği içinde bulunduğum meslektaşlarımla kültürlerarası karşılaştırmalı çalışmalar yaptık. Diğer alanda ise çalışma psikolojisi kuramı üzerine; insana yakışır iş, insana yakışır eğitim ve algılanan eksik istihdam gibi kavramlar üzerine çalışıyoruz. Kariyerin bireyin iyi oluşunu nasıl etkilediğini, gençlerin kariyer kararı verirken nelere dikkat ettiğini ve üniversiteden iş hayatına geçiş sürecinde neler yaşadıklarını inceliyoruz.'

Gençlerin kariyer kararlarında belirsizlik:

Prof. Dr. Büyükgöze Kavas, gençlerin kariyer tercihleri ve hazırlık süreçlerinde en sık karşılaşılan sorunun belirsizlik olduğunu belirtti. Buna göre, gençler bilgi ve uyaran bolluğuna rağmen hangi kararı nasıl vereceklerini bilemiyor veya olgunlaşmamış kararlar alabiliyorlar; kendilerini yeterince tanımadan, hangi alana ne kadar uygun olduklarını değerlendirmeden seçim yapabiliyorlar.

Öğretim üyesi şu gözlemi paylaştı: 'Çok fazla uyaran var, çok fazla bilgi olabiliyor ama nasıl karar vereceğini bilmiyor veya bazen olgunlaşmamış kararlar verebiliyor. Kendini yeterince tanıyamayabiliyor. Gerçekten hangi alanda ne yapmak istediğini, kendisine ne kadar uygun olduğunu bilmeden seçim yapabiliyor. Üniversite sınavı bittikten sonra artık karar vermesi gerektiğinde ‘Bunların hangisi bana göre’ sorusuyla baş başa kalıyor. Özellikle günümüzde hangi alanda istihdam imkânı daha yüksekse sadece bu durumu dikkate alarak o alana yönelebiliyor. Böyle bir seçim sonucunda da okurken memnuniyetsizlik, iş hayatına atıldığında ise verimsizlik ve isteksizlik ortaya çıkabiliyor.' Bu durum, hem bireysel tatmin hem de çalışma yaşamına adaptasyon açısından risk oluşturuyor.

Sosyal medya ve yapay zekânın rolü:

Gençlerin meslek seçiminde etkili olan faktörlerin değiştiğine dikkat çeken Büyükgöze Kavas, aile ve öğretmenlerin yanında artık sosyal medya ve yapay zekâ kaynaklı etkileşimlerin de belirleyici hale geldiğini ifade etti. Sosyal medyanın farklı meslek ve iş ortamlarını tanıtma potansiyeli olduğunu ancak sıklıkla yalnızca başarı hikâyelerinin görüldüğünü, başarısızlık ve çaba öykülerinin arka planda kaldığını söyledi.

Kendisi bu konuda şunları söyledi: '10 yıl önce çocuğun etrafında aile, yakın çevre ve öğretmen etkiliyken bugün artık aile kadar, belki bazen aileden bile daha etkili olan arkadaşlar, sosyal medya ve yapay zekâyı görebiliyoruz. Sosyal medyada çok güzel örnekler karşılarına çıkıyor, vizyonları genişleyebiliyor ve normalde görmedikleri iş ortamlarını görebiliyorlar. Ancak sadece başarılı kişileri görüyorlar. O kişinin kaç kere başarısız olduğunu, kaç kere çabaladığını ve buraya gelene kadar neler yaşadığını görmüyorlar.' Bu durum, gençlerin beklenti ve karar alma süreçlerini biçimlendirirken eksik bilgiyle yönelmelerine yol açabiliyor.

Prof. Dr. Büyükgöze Kavas'ın çalışmaları, hem eğitim politikaları hem de kariyer rehberliği uygulamaları için önemli çıkarımlar sunuyor; özellikle ölçek geliştirme ve kültürlerarası araştırmalar alanındaki katkıları, gençlerin belirsizlikle başa çıkmasına yönelik müdahalelerin tasarlanmasında yol gösterici olabilir.

PROF. DR. AYŞENUR BÜYÜKGÖZE KAVAS