Kastamonu'nun taşkın mirası: verilerle riskler ve çözüm önerileri

Araştırmanın amacı ve kapsamı:

Kastamonu Üniversitesi tarafından hazırlanan "Kastamonu Raporları" serisinin 8. çalışması, bölgedeki sel ve taşkın risklerini bilimsel veriler ışığında sistematik olarak değerlendiriyor. Çalışma, Doç. Dr. Senem Güneş Şen tarafından kaleme alınan "Kastamonu İlinde Sel ve Taşkınlar: Mevcut Durum, Risk Faktörleri ve Yönetim Perspektifi" başlıklı raporu temel alıyor ve hem doğal hem de beşerî etkenleri kapsamlı biçimde ele alıyor.

incelenen veriler ve yöntemler:

Raporda Kastamonu'nun coğrafi konumu, jeomorfolojik ve jeolojik yapısı, iklim verileri, hidrolojik özellikleri, arazi kullanımı, bitki örtüsü ve akarsu-havza sistemleri ayrıntılı olarak inceleniyor. Çalışma, uzun yıllara yayılan yağış verilerinin analizini ve havza ölçeğinde morfometrik incelemeleri kullanarak taşkın oluşum mekanizmalarını ortaya koyuyor.

doğal faktörler:

Analizler, yağışın toplam miktarının yanı sıra yağışın şiddeti, süresi ve zamansal dağılımının taşkın oluşumunda belirleyici olduğunu gösteriyor. Kastamonu havzalarının yüksek eğimli ve dar vadi yapısı ile yoğun drenaj ağının, kısa süreli yüksek şiddetli yağışlara bağlı taşkın gelişimini kolaylaştırdığı vurgulanıyor.

beşerî faktörler:

Arazi kullanımı ve bitki örtüsündeki değişimler, şehirleşme, yerleşim düzeni ve altyapı unsurlarındaki yetersizlikler raporda öne çıkan beşerî etkenler arasında yer alıyor. İnsan müdahalelerinin havza dinamiklerini değiştirmesi, taşkın riskini artırıcı etkiler doğuruyor.

havza bazlı bulgular ve örnek olay incelemeleri:

Havza temelli analizlerde Ezine Çayı, Devrekani Çayı ve Gökırmak havzaları ile Karadeniz’e doğrudan drenaj sağlayan küçük havzalar risk açısından ayrıntılı değerlendirildi. Raporda, bu havzaların morfolojik özellikleri ve hidrolojik tepkileriyle kısa süreli yoğun yağışlara karşı duyarlılığı ortaya kondu.

2021 Bozkurt ve 2026 Cide olayları:

Raporda, 2021 Bozkurt ve 2026 Cide taşkınları meteorolojik ve hidrolojik şartlar, havza özellikleri, altyapı unsurları ve insan müdahaleleri açısından ayrıntılı olarak ele alındı. Her iki olayda da kısa süreli ve yüksek şiddetli yağışların, dar vadilerde ve yüksek eğimli havzalarda kritik eşiklerin aşılmasına yol açtığına dikkat çekildi.

iklim değişikliği ve geleceğe dönük riskler:

Çalışma, iklim değişikliğinin kısa süreli yoğun yağış olaylarının sıklığını ve şiddetini etkileyebileceğine işaret ederek, bu değişimlerin gelecekte taşkın riskini artırma potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor. Havza bazlı esneklik ve uyum stratejilerinin önemi vurgulanıyor.

yönetim perspektifi ve öneriler:

Rapor, risklerin azaltılması için çok katmanlı bir yaklaşıma ihtiyaç olduğunu savunuyor. Öne çıkan öneriler arasında taşkın tehlike haritalarının geliştirilmesi, erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi, doğa temelli çözümlerin yaygınlaştırılması, kurumlar arası iş birliğinin artırılması ve toplumun sürece etkin katılımının sağlanması yer alıyor.

Bu öneriler, hem altyapı planlamasında hem de acil durum yönetiminde kanıta dayalı karar alma süreçlerini güçlendirmeyi hedefliyor. Raporda ayrıca yerel ölçekli uygulama ve izleme mekanizmalarının kurulmasının önemine dikkat çekiliyor.

yerel akademi ve yönetim iş birliğinin önemi:

Kastamonu Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ahmet Hamdi Topal, Kastamonu Raporları serisinin üniversitenin bilimsel birikimini kentin ihtiyaçlarıyla buluşturan bir çalışma olduğunu belirtti. Rektör Topal, sel ve taşkınların sadece afet anında değil, önleyici planlama ve risk belirleme süreçlerinde de ele alınması gerektiğini vurgulayarak raporu hazırlayan Doç. Dr. Senem Güneş Şen'e teşekkür etti.

Rapordaki bulgular, yerel yönetimler, kurumlar ve halk arasında koordinasyonun artırılması gerektiğini gösterirken, bilimsel veriye dayalı adımların taşkın yönetiminde öncelik kazanmasını öneriyor.

KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ TARAFINDAN HAZIRLANAN "KASTAMONU RAPORLARI" SERİSİNDE SEL VE TAŞKINLARIN OLUŞUMUNA ETKİ EDEN DOĞAL VE BEŞERÎ FAKTÖRLER BİLİMSEL VERİLER IŞIĞINDA ELE ALINARAK, DEĞERLENDİRİLDİ.