Milli İstihbarat Akademisi’nden "Çip Savaşları ve Nadir Toprak Elementleri" Analizi
Dr. Öğr. Üyesi Celal Erbay tarafından kaleme alınan "Çip Savaşları ve Nadir Toprak Elementleri" başlıklı analiz yayımlandı. Çalışma, çiplerin artık yalnızca teknolojik bir ürün olmadığını; ekonomik güvenlik, dijital egemenlik ve küresel güç dengeleri ile doğrudan bağlantılı stratejik bir alan haline geldiğini vurguluyor.
Çip Üretim Zincirinin Kırılganlığı ve Coğrafi Yoğunlaşma
Analizde çip üretiminin tasarım, üretim, test ve paketleme aşamalarından oluşan, yüksek koordinasyon gerektiren karmaşık bir zincire dayandığına dikkat çekiliyor. Bu zincirin ABD, Tayvan, Güney Kore, Çin, Japonya ve Hollanda gibi sınırlı sayıdaki ülkede yoğunlaşmasının küresel verimliliği artırdığı, ancak aynı zamanda ülkeler arası stratejik bağımlılıkları derinleştirdiği ifade ediliyor.
2020-2023 dönemindeki küresel çip krizi, bu ekosistemin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koydu. Analizde ayrıca ABD’nin 2022’de iç üretimi artırmaya yönelik yasal düzenlemeleri ile Çin’in devlet destekli yerli üretim adımlarının öne çıktığı kaydediliyor.
Çipler Yeni Jeopolitiğin Merkezi
Çalışma, çiplerin yapay zekâ, yüksek başarımlı hesaplama, enerji verimliliği ve veri işleme kapasitesi gibi alanlarda belirleyici rol oynadığını belirtiyor. Gelişmiş üretim süreçleri, ileri paketleme teknikleri ve donanım-yazılım uyumunun birim enerji başına performansı belirleyen temel unsurlar olduğu vurgulanıyor.
ABD ile Çin arasındaki rekabetin ticari olmaktan öte, standart belirleme, tasarım yazılımları, üretim ekipmanları ve kritik ham madde erişimi gibi çok katmanlı alanlara yayıldığına dikkat çekiliyor. Özellikle Çin’in nadiren toprak elementleri (NTE) üretimi ve rafinajındaki üstünlüğü, çip rekabetini daha geniş bir jeopolitik zemine taşıyor.
Kritik Ham Maddeler ve Tedarik Güvenliği
Analizde çip üretiminde kullanılan nadiren toprak elementleri ile galyum ve germanyum gibi stratejik girdilerin tedarik zinciri güvenliği açısından kritik olduğu vurgulanıyor. Bu girdilere yönelik ihracat kısıtlamalarının maliyetleri artırabileceği ve üretim takvimlerini uzatabileceği belirtiliyor.
Bu nedenle ülkelerin "en az iki tedarikçi ve iki coğrafya" ilkesine dayalı çeşitlendirme stratejilerine yöneldiği kaydediliyor. Ayrıca, küresel çip üretiminin merkezinde yer alan TSMC gibi firmalardaki olası kesintilerin elektronik dışındaki sektörleri de olumsuz etkileyebileceği ifade ediliyor. Bu çerçevede "Tayvan+1" stratejisinin uluslararası sistemde giderek önem kazandığı aktarılıyor.
Türkiye İçin Odaklanmış ve Gerçekçi Yol Haritası
Erbay, Türkiye açısından sıfırdan ileri seviye çip üretim hattı kurmanın maliyetli ve zaman alıcı olduğuna işaret ederek, daha gerçekçi bir yaklaşım öneriyor. Çip tasarımı, ileri paketleme ve test altyapıları gibi alanlara odaklanmanın Türkiye’nin küresel ekosistemdeki rolünü güçlendirebileceği vurgulanıyor.
Ayrıca Türkiye’nin sahip olduğu nadir toprak elementlerinin ülke içinde ayrıştırılarak kalıcı mıknatıs gibi katma değerli ürünlere dönüştürülmesinin stratejik avantaj sağlayacağı belirtiliyor. Avrupa Birliği ile standardizasyon ve sertifikasyon alanında sağlanacak uyumun, Türkiye’yi güvenilir bir tedarik ortağı konumuna taşıyabileceği kaydediliyor.
"Sıfır Bağımlılık" Yerine Dayanıklılık
Analizde, çip üretiminde "sıfır bağımlılık" hedefinin gerçekçi olmadığı, bunun yerine çeşitlendirme, yerli işleme kapasitesi, geri dönüşüm ve stratejik stok yönetimine dayalı dört ayaklı bir dayanıklılık mimarisi önerildiği ifade ediliyor.
Tedarik zincirinin herhangi bir halkasındaki aksaklığın tüm sistemde maliyet ve zaman kaybına yol açacağına dikkat çekilen çalışmada, uzun vadeli alım taahhütleri, asgari stok seviyeleri ve çevresel etkileri gözeten yatırımların önemine vurgu yapılıyor.
Sonuç olarak analiz, tedarik güvenliğini çip politikalarının merkezine almak suretiyle Türkiye’nin bölgesel ve küresel konumunun güçlendirilebileceğini belirtiyor.
MİLLİ İSTİHBARAT AKADEMİSİ’NDEN DR. ÖĞR. ÜYESİ CELAL ERBAY’IN ANALİZİNDE, ÇİPLERİN KÜRESEL GÜÇ DENGELERİ, EKONOMİK GÜVENLİK VE DİJİTAL EGEMENLİK AÇISINDAN STRATEJİK BİR UNSUR HALİNE GELDİĞİ VURGULANIRKEN, ABD-ÇİN REKABETİ, KRİTİK HAM MADDELER VE TÜRKİYE’NİN ATABİLECEĞİ GERÇEKÇİ ADIMLAR ELE ALINDI.
