BEUN Uzmanından Uyarı: İşlenmiş Gıdalar 'Hedonik Açlık'ı Tetikliyor

BEUN Uzmanından Uyarı: İşlenmiş Gıdalar 'Hedonik Açlık'ı Tetikliyor Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Hastanesi uzmanlarından Funda Kasapoğlu, yüksek enerjili ve işlenmiş gıdaların beyindeki ödül sistemini tetikleyerek hedonik açlığa yol açtığını belirtti. Kasapoğlu, "Beyin otomatik olarak karar veriyor ve yeme isteği doyduktan sonra da devam ediyor" diyerek uyarıda bulundu. Hedonik açlık nedir, fizyolojik açlıktan nasıl ayrılır? Uzman Kasapoğlu'na göre hedonik açlık; vücudun enerji ihtiyacı olmaksızın aniden ortaya çıkan, haz ve zevk odaklı yeme isteğidir. Gerçek açlıktan farklı olarak hedefi genelde işlenmiş, yüksek yağlı ve yüksek enerji içerikli gıdalardır. Gerçek (fizyolojik) açlık ise genellikle yavaş gelişir ve 4-5 saatlik bir zaman dilimi sonunda hissedilir; amaç yalnızca karın doyurmaktır. "İradeniz değil beyin otomatik olarak karar verip yemek istiyor" Kasapoğlu süreci kendi ağzından şu sözlerle aktardı: "Fizyolojik olarak vücudun bir enerji gereksinimi ihtiyacı yoktur ama vücut yine de ödül sistemini haz odaklı, zevk odaklı ödül sistemini devreye sokarak yeme ihtiyacı duyar. Yani beynine ye sinyali gönderir. Tamamen haz odaklı bir yeme biçimidir. Fizyolojik açlık ve hedonik açlığı ayır edebilmenin temel yolları fizyolojik açlık yavaş gelişir. 4-5 saat içerisinde aç olduğunu da hissedersiniz. Hedonik açlık ani gelişen bir yeme isteğidir. Fizyolojik açlıkta ne yediğiniz önemli değildir. Amaç karın doyurmaktır. Hedonik açlıkta daha çok yüksek yağlı işlenmiş, enerji içeriği yüksek gıdalar yani beynin ödül sistemini devreye sokacak gıdaları tercih edersiniz. Fizyolojik açlıkta yediğinizde doyarsınız ama hedonik açlıkta yeme isteğiniz devam edebilir. Tabii ki hedonik açlığı iradesizlik olarak tanımlamak çok doğru bir yaklaşımı değil. Çünkü burada beynin ödül sistemi devreye gidiyor. Siz o yiyeceği gördüğünüzde ödül sistemi devreye girdiği için burada aslında sizin iradeniz değil beyin otomatik olarak karar veriyor, yemek istiyor. Artı irade sabit bir karakter değil. İnsanlar gün içerisinde çevresel faktörlerden etkileniyorlar, uyku, yorgunluk, stres dolayısıyla. İrade konusunda zayıf düştüğümüz anlar olabilir, bu da çok doğaldır. Artı çevresel uyaranlar çok fazla artık günümüzde. Televizyonda yemek programları, sosyal medyada sürekli yemek videolarının paylaşılması, reklamlar ve bu tarz gıdalara yani enerji içeriği yüksek gıdalara kolay ulaşılabilir olması dolayısıyla iradeyi tek suçlu olarak göstermez." İki basit yöntem: "Su ve elma testi" Kasapoğlu, vatandaşların günlük hayatta hedonik ve fizyolojik açlığı ayırt edebilmesi için pratik öneriler paylaştı: "Hedonik açlığı ayırt etmenin aslında temel, basit birkaç önerisi var günlük hayatta uygulanabilecek. Mesela bir besini gördünüz, yemek istiyorsunuz. Bir bardak su içip derin nefes alıp bulunduğunuz odayı değiştirebilirsiniz. 10 dakika sonra tekrar o besini hala yemek istiyorsanız o zaman orada bir fizyolojik açlık var diyebiliriz. Ama belki alternatifi değiştirebiliriz sağlıklı olması adına. Veya bir elma test ediyoruz. Ben şu anda bu elmayı yersem de doyar mıyım? İhtiyacımı karşılar mı? Eğer cevabınız hayır ise o besini yemek istiyorsanız orada hedonik açlıktan bahsetmek gerekir. Veya şunu sorabilirsiniz. Ben en son öğünü ne zaman yapmıştım? En son yattığınız öğün üzerinden 4-5 saatlik bir zaman dilimi geçtiyse orada fizyolojik açlık daha çok devrededir. Ani çıkmamıştır, artık acıkmışsınızdır ve yemeğe ihtiyacınız vardır. Yine tercihinizi daha doğru bir şekilde yönlendirebilirsiniz. Bu gibi basit yöntemlerle ayırt edebilirsiniz." "Bağımlılık değil, farkındalık eksikliği" Kasapoğlu, yüksek enerjili gıdalara yönelmenin teknik olarak "bağımlılık" olarak tanımlanmasının doğru olmadığına dikkat çekti: "Yemekten kaçamazsınız, bu yüzden farkındalığı artırıp beyindeki haz döngüsünü yeniden yapılandırmak gerekiyor" dedi. Besinlere karşı kontrol mekanizmasının zayıflamasının kilo artışını kolaylaştırdığına vurgu yaptı ve bu durumun tamamen yasaklama ile çözülemeyeceğini belirtti. Süreçte amaç, kontrol mekanizmasını yeniden devreye sokmak ve farkındalığı artırmaktır. Mindful eating: Ekran karşısı değil, öğün düzeni Kasapoğlu, hedonik beslenmeye karşı alınabilecek önlemleri şu sözlerle özetledi: "Peki hedonik beslenme karşısında neler yapabiliriz? Bir kere beslenme programınızı, rutinimizi gözden geçirmemiz gerekiyor. Daha çok liften, proteinden zengin besinleri diyetimizin vazgeçilmez bir parçası haline getirebiliriz. En önemlisi farkındalık. Mindful eating diyoruz. Yani yemek yerken yemek yediğimizin farkında olalım. Ekran karşısında, bilgisayar başında değil bir öğün düzenimiz olsun o döngü içerisinde beslenmeye çalışalım. Çevresel uyaranları kontrol altına alamayız ama bunların farkında olabiliriz. Yani bu reklamların söylediğim gibi işte sosyal medyada önümüze çıkan yeme şeylerinin belki buralarda daha farkında davranabiliriz. Yasaklama, yani yasaklar her zaman daha cazip kılar. Yasaklama değil, süreci kontrol altına almaya çalışmalıyız. Bu gibi yaklaşımlarla sağlıklı beslenmeyi sağlayabiliriz." Öne çıkan anahtar kelimeler: hedonik açlık, ödül sistemi, işlenmiş gıdalar, BEUN, Funda Kasapoğlu, mindful eating. ZONGULDAK BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ (BEUN) HASTANESİ UZMANLARINDAN FUNDA KASAPOĞLU, YÜKSEK ENERJİLİ VE İŞLENMİŞ GIDALARIN BEYİNDEKİ ÖDÜL SİSTEMİNİ TETİKLEYEREK 'HEDONİK AÇLIĞA' YOL AÇTIĞINI BELİRTTİ. KASAPOĞLU, "BEYİN OTOMATİK OLARAK KARAR VERİYOR VE YEME İSTEĞİ DOYDUKTAN SONRA DA DEVAM EDİYOR" DEDİ.

BEUN Uzmanından Uyarı: İşlenmiş Gıdalar 'Hedonik Açlık'ı Tetikliyor

BEUN Uzman Diyetisyen Funda Kasapoğlu, işlenmiş ve yüksek enerjili gıdaların beyindeki ödül sistemini tetikleyerek hedonik açlığa yol açtığını ve farkındalık gerektiğini belirtti.