Beynin biyolojik yaşı ile takvim yaşı arasındaki fark
Ortalama yaşam süresi uzadıkça yaşa bağlı kronik ve bilişsel sorunların görülme sıklığı artıyor. Burtom Biyofiz Tıp Merkezi Nöroloji Uzmanı Dr. Şule Karaarslan, beynin biyolojik yaşı ile takvim yaşının çoğu zaman örtüşmediğini, biyolojik yaşın beynin ve vücudun ne kadar sağlıklı yaş aldığının göstergesi olduğunu belirtiyor. Aynı kronolojik yaşta olan iki kişinin zihinsel ve fiziksel işlevleri büyük farklılıklar gösterebilir; aktif, meraklı ve sosyal kişiler genellikle daha düşük biyolojik beyin yaşına sahiptir.
Beynin biyolojik yaşı nasıl değerlendirilir:
Değerlendirme süreci kapsamlı ve çok boyutludur. İlk adım aile öyküsü, geçmiş sağlık durumu ve günlük yaşam alışkanlıklarının sorgulanmasıdır. Ardından ayrıntılı bir nörolojik muayene ve nöropsikolojik testler uygulanır. Bu testler dikkat, planlama, hafıza, görsel yapılandırma, hesaplama, soyut düşünce, karar verme ve dil becerileri gibi bilişsel yetileri değerlendirir. Gerektiğinde depresyon değerlendirme testleri de eklenir; zira ruhsal durum performansı etkileyebilir.
Görüntüleme tarafında beyin MR incelemeleri ile yapısal değişiklikler, inme ve damar yükü, hafıza merkezinin durumu ve beyin volümü değerlendirilir. Kan testleri ise beynin ve vücudun genel sağlık durumuna ışık tutar. Rutin olarak Tam kan sayımı, kan şekeri, B grubu vitaminler (B12-folat vb.), homosistein, vitamin D, tiroit fonksiyon testleri, demir ve ferritin düzeyleri incelenir. Düşük tiroit hormonu veya vitamin eksikliklerinin düzeltilmesiyle bazı hafıza problemleri giderilebilir.
Erken tanı olanakları gelişiyor. Daha önceleri bel omurilik sıvısıyla bakılan bazı biyobelirteçler artık kan tahlilleriyle takip edilebiliyor. A42/40 oranı ve pTau217 gibi kan biyobelirteçleri alzaymır öngörüsü ve takibinde önem kazanmıştır ve merkezimizde uygun hastalarda bu testler uygulanabilmektedir. İleri görüntüleme yöntemleri ve genetik analizler de tanı algoritmalarında yer almaktadır.
Sağlıklı yaşlanma için pratik öneriler:
Dr. Şule Karaarslan yaşam tarzı değişikliklerinin biyolojik yaşlanmayı yavaşlatabileceğini vurguluyor. Öne çıkan öneriler şunlardır:
Kaliteli uyku ve melatonin: Derin uyku sırasında beyin yenilenir ve gün boyu oluşan atıklar temizlenir. Melatonin salgısının en yoğun olduğu 23.00 -03.00 saatleri arasında uykuda olmak önemlidir. Yatmadan 1-2 saat önce mavi ışığa (cep telefonu, bilgisayar, televizyon vb.) maruziyetten kaçınmak önerilir.
Düzenli egzersiz: Hareketsizlik hem bedensel sorunlara hem de bilişsel gerilemeye yol açar. Düzenli fiziksel aktivite hem kas-damar sağlığını hem de beyin fonksiyonlarını korur.
Sosyal bağlar ve sürekli öğrenme: Sosyal ilişki, hobiler edinme, üretme ve yaşam boyu öğrenme bilişsel reserve katkı sağlar. Merak ve öğrenme isteğini sürdürenlerin bilişsel fonksiyonları genellikle daha iyi korunur.
Beslenme: Akdeniz diyeti gibi beslenme modelleri beyin sağlığına olumlu etki eder. Taze sebzeler, yeşillikler, tam tahıllar, antioksidan yönünden zengin meyveler (nar, yaban mersini, pancar gibi), baklagiller, sızma zeytinyağı ve balık ağırlıklı, kırmızı et tüketimi sınırlı bir beslenme tercih edilmelidir.
Bunun yanı sıra bütüncül sağlık takibi önemlidir. Vitamin ve hormon eksikliklerinin tamamlanması, görme ve işitme kontrolleri, bağırsak sağlığının korunması ve kabızlıktan kaçınılması, sigaradan uzak durulması, depresyon ve travmalarda profesyonel destek alınması zihinsel ve bedensel zindeliğin ayrılmaz parçalarıdır.
Uzun yaşam ömrüne sahip toplumların ortak özellikleri sosyal, yardımlaşmayı seven, üretken, sürekli hareket halinde olan ve beslenmesine dikkat eden insanlardan oluşması olarak öne çıkmaktadır. Hedef her zaman kendine yetebilen, bağımsız ve üretken bir beyin yapısını korumaktır. Hafıza şikayeti olan bireylerin şikayetlerini geçiştirmeyip erken tanı ve tedavi şansı için uzman bir nörologa başvurması gerektiği unutulmamalıdır.
BURTOM BİYOFİZ TIP MERKEZİ NÖROLOJİ UZMANI DR. ŞULE KARAARSLAN
Henüz yorum yapılmamış
Bu içerik hakkında ilk yorumu siz yapın!