Optogenetikte çığır açan üç araştırmacıya 2026 Nobel ödülü

Optogenetikte çığır açan çalışmalar Nobel ile taltif edildi

İsveç’in başkenti Stockholm’de Karolinska Enstitüsü’ne bağlı Nobel Komitesi, 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel arasında paylaştırıldığını açıkladı. Komite kararını, söz konusu üç araştırmacının "ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri"ne dayandırdı.

keşiflerin özü:

Nobel Komitesi açıklamasına göre Hegemann ve Nagel, benzersiz özelliklere sahip bir protein olan kanalrodopsini keşfettiler. Bu proteinin hangi hücreye yerleştirilirse yerleştirilsin o hücreleri ışığa duyarlı hale getirdiği tespit edildi. Deisseroth ise kanalrodopsin genini farelerin sinir hücrelerine aktardı; mavi ışıkla hücreleri aydınlatarak sinir sinyallerini tetiklemeyi başardı ve bu yaklaşımı canlı farelerin beyinlerinde işlevsel hale getirdi. Bu yöntem kısa sürede optogenetik adıyla anılmaya başlandı.

bilimsel ve uygulamalı etkileri:

Komite vurguladı ki, sinir hücrelerinin ışıkla kontrol edilmesine olanak veren bu teknik, sinirbilim araştırmalarında ve potansiyel klinik uygulama arayışlarında hızla küresel bir etki yarattı. Yöntem, hücre tipine özgü aktivasyonu mümkün kıldığı için sinir devrelerinin işleyişine ilişkin daha kesin deneylere olanak sağladı.

Ödül alan araştırmacıların yaş ve kurum bilgileri şöyle: Karl Deisseroth 54 yaşında ve ABD’de Stanford Üniversitesi’nde çalışıyor; Peter Hegemann 71 yaşında ve Almanya’daki Humboldt Üniversitesi’nde görev yapıyor; Georg Nagel ise 73 yaşında ve Würzburg Üniversitesi’nde araştırmalarını sürdürüyor.

Karolinska Enstitüsü Nobel Komitesi Genel Sekreteri Thomas Perlmann düzenlenen basın toplantısında ödül gerekçesini açıkladı ve bu çalışmaların temel bilimden uygulamalı araştırmalara uzanan geniş bir etki yarattığını belirtti.

Geçen yılın ödülüne ilişkin not olarak, 2025 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü ise "periferik bağışıklık toleransı alanındaki keşiflerinden" dolayı Mary Brunkow, Fred Ramsdell ve Shimon Sakaguchi'ye verilmişti.

2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü "ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri" dolayısıyla Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel kazandı.