Stres kırığı nedir:
Klasik kırıklardan farklı olarak stres kırıkları (zorlanma kırıkları), düşme veya şiddetli darbe olmaksızın meydana gelir. Medicana Sağlık Grubu Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Harun Kütahya’ya göre bu durum, kemiğe aşırı ve tekrarlayan yük binmesi ile zaman içinde hücresel düzeyde oluşan mikroskobik, kılcal çatlakların birikmesiyle ortaya çıkar. Kemiğin kapasitelerini aşan sürekli baskı, yapısal bütünlüğün gizli şekilde bozulmasına neden olur.
Hücresel mekanizma ve risk türleri:
Kemikler canlı dokulardır ve sürekli yenilenir. Bu yenilenmede başlıca rol oynayan hücreler osteoklastlar (kemiği yıkan) ile osteoblastlardır (yeni kemik üreten). Yoğun mekanik stres osteoklast aktivitesini hızlandırır; normalde bu yıkımı osteoblastik yapım izler. Ancak yükün sıklığı ve şiddeti çok yüksekse yıkım, yapımı aşar; sonuçta kemikte mikroçatlaklar birikir ve stres kırığı gelişir. Tıbben iki ana türü vardır: yorgunluk kırıkları (sağlıklı kemiğe anormal yüksek mekanik stres uygulanması; sporcular, dansçılar, askerlerde sık) ve yetmezlik kırıkları (osteoporoz veya D vitamini eksikliği gibi nedenlerle zayıflamış kemiklere normal yükler uygulanması).
Sıklık, yerleşim ve risk faktörleri:
Stres kırıkları genellikle alt ekstremitede görülür; özellikle kaval kemiği (tibia) ve ayak tarak kemikleri yaygın yerleşim alanlarıdır. Risk faktörleri arasında antrenman yoğunluğunun ani artırılması, spor için uygun olmayan ya da darbe emici özelliğini yitirmiş ayakkabıların kullanılması, sert zeminlerde uzun süre koşmak, ve anatomik farklılıklar (düz tabanlık ya da yüksek ayak kemeri) bulunur. Bu etkenler yük dağılımını bozarak kırık riskini artırır.
Belirti ve tanıda dikkat edilecekler:
Stres kırığının tipik belirtisi aktivite sırasında başlayan ve dinlenince geçen ağrıdır. İlk evrede hafif sızıyla başlayıp ihmal edilirse günlük yürüyüşleri engelleyecek düzeye ulaşabilir. Ağrılı bölgeye bastırıldığında noktasal hassasiyet ve hafif şişlik görülebilir; ani ve şiddetli ekimoz (morarma) genellikle yoktur, bu yüzden yanlışlıkla kas ağrısı sanılabilir. Süren bacak veya ayak ağrılarında mutlaka ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurulmalıdır. Erken dönemde normal röntgen filmleri semptomların başlamasını takiben ilk 2-3 hafta boyunca normal çıkabilir; bu yüzden kesin tanı ve kemik iliği ödemi saptamak için altın standart MRG (Emar) incelemesidir.
Tedavi ve korunma:
Stres kırıklarında çoğu kez cerrahiye gerek yoktur. Temel tedavi, kemiğe binen yükü azaltmak ve dokunun biyolojik olarak onarılmasına zaman tanımaktır. Bunun için 4 ila 6 hafta boyunca ağrıya neden olan aktivitelerden kaçınmak, yük bindirmeyen egzersizler (örneğin yüzme) tercih etmek ve gerekirse özel yürüme botları veya koltuk değneği kullanmak önerilir. Ağrı ve ödem için doktor kontrolünde ilaçlar verilebilir; aynı zamanda D vitamini ve kalsiyum düzeylerinin kontrol edilip eksikliklerin giderilmesi önemlidir. Nadiren, kanlanması zayıf ve yüksek riskli bölgelerde (örneğin femur boynu, naviküler kemik) kaynamayı sağlamak için cerrahi sabitleme gerekebilir.
Pratik önlemler:
Stres kırığından korunmak için kademeli artış ilkesi uygulanmalıdır: egzersiz süre ve yoğunluğunu haftalık olarak yüzde 10’dan fazla artırmamak gerekir. Ayak yapısına uygun, darbe emici özelliği yüksek ayakkabılar tercih edilmeli; eskiyen spor ayakkabıları zamanında değiştirilmelidir. Ağrı vücudun uyarısıdır; ağrıya rağmen spora devam etmek küçük çatlakların tam kırığa dönüşmesine yol açabilir. Kontrollü ve bilinçli hareket etmek kemik sağlığını korumanın temelidir.
MEDİCANA KONYA HASTANESİ ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ UZMANI OP. DR. HARUN KÜTAHYA
Henüz yorum yapılmamış
Bu içerik hakkında ilk yorumu siz yapın!