Nesimi'nin kayıp eserleri Şam menşeli Lazarist defterinde bulundu
Munzur Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. İlyas Kayaokay, şahsi kütüphanesinde muhafaza ettiği ve menşei Şam'daki Fransız Lazarist Koleji olarak belirlenen özel bir yazma defter üzerinde yaptığı incelemelerde, 14. yüzyılın büyük mutasavvıf şairi Nesimi'ye ait bugüne kadar bilinmeyen şiirleri tespit etti.
Detaylı inceleme: 172 gazel karşılaştırıldı
Kayaokay'ın çalışmasında, yazmada yer alan toplam 172 gazel Türkiye ve Azerbaycan sahasında yayımlanan tüm Türkçe Nesimi divanı neşirleri ve mecmualarla karşılaştırıldı. Yapılan mukayeseler sonucunda, Hüseyin Ayan tarafından hazırlanan Türkçe divan neşrinde yer almayan 23 şiir belirlendi; bunların 17'si Azerbaycan kaynaklı bazı neşirlerde veya çeşitli şiir mecmualarında (Arap veya Kiril harfli nüshalarda) kayıtlı bulundu.
Önemli bulgulardan biri de, Türkiye ve Azerbaycan'da yayımlanmış hiçbir divan neşrinde ya da şiir mecmuasında kayıtlı olmayan 6 gazelin ilk kez bu Lazarist defteri aracılığıyla tespit edilmiş olmasıdır. Bu altı gazel, ilim dünyası için yeni metinler niteliği taşıyor.
Nüsha, istinsah tarihi ve misyoner koleji bağlamı
Kayaokay, yazmanın müstensihinin meçhul olduğunu ve yazmanın 19. asrın sonu ile 20. asrın başlarında istinsah edildiğini düşündüğünü belirtti. Yazmanın düzeni, manzumelerin tertibi ve metnin nâ-tamâm şekilde sona ermesinden hareketle bunun bir müntehabat değil; nüshanın en az iki cildi daha olduğunun kuvvetle muhtemel olduğu vurgulandı. Bu kayıp ciltlerde de meçhul pek çok manzumenin bulunabileceği ifade edildi.
Yazmanın özel olarak bir Lazarist misyoner koleji defterinde kayıtlı olması, istinsahın hangi amaçla yapıldığı sorusunu gündeme getiriyor. Kayaokay, Nesimi'nin inanç kimliğinin Hurufilik olduğunu ve bunun sonucunda idam edildiğini hatırlatarak, bu divanın misyonerlik faaliyetleri kapsamında mı kaydedildiğinin ayrı bir değerlendirme konusu olduğunu belirtti. Yazmanın mürekkebi, kapağı ve kayıt tarzının nadir ve özel olduğuna dikkat çekildi.
Bilimsel önem ve sonraki adımlar
Uzmanlar, mutasavvıf şairlerin divanlarının metin bakımından problemli olduğunu, Nesimi'nin Türkçe Divanı'nın da yüzlerce nüshası bulunduğunu ve ele alınan bütün yurt içi ve yurt dışı nüshaların yanı sıra şiir mecmualarının da dikkate alınarak divanın tenkidli metninin yeniden kurulmasının elzem olduğunu vurguluyor.
Bu kıymetli Lazarist nüshası, Osmanlı coğrafyasında faaliyet gösteren misyoner kurumların edebî ve kültürel metinlerle ilgisine dair önemli bir kanıt niteliği taşıyor. Doç. Dr. İlyas Kayaokay, söz konusu nüshanın detaylarını bu yıl makale hâlinde ilim dünyasına duyuracağını açıkladı.
MUNZUR ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ DOÇ. DR. İLYAS KAYAOKAY’IN ŞAHSÎ KÜTÜPHANESİNDE YER ALAN VE ŞAM’DAKİ FRANSIZ LAZARİST KOLEJİ’NE AİT OLDUĞU BELİRLENEN ÖZEL BİR DEFTERDE, 14. YÜZYILIN BÜYÜK MUTASAVVIF ŞAİRİ SEYYİD NESÎMÎ’YE AİT BUGÜNE KADAR BİLİNMEYEN ŞİİRLER TESPİT EDİLDİ.
