İklim için adalet ve hız: fosil yakıtların sona erdirilmesi çağrısı

Antalya'da zirveden sert uyarı

Antalya'da 9-20 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilen COP31 Dünya Liderler Zirvesi'nde konuşan Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, iklim kriziyle mücadelede küresel ilerlemenin yavaşlığına dikkat çekti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde, COP31 Alanı'nın Mavi Bölgesi'ndeki Anadolu Salonu'nda yapılan toplantıda Guterres küresel sıcaklık artışı, fosil yakıtlardan uzaklaşma ve iklim finansmanına ilişkin acil talepleri sıraladı.

Guterres'in mesajı netti: «İklim konusundaki ilk görevimiz gerçeği söylemektir. Acı gerçek şu ki iklim krizi bizim önümüze geçiyor.» Konuşmasında Guterres, 2025 yılında emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını, son dört yılın kayıtlara geçen en sıcak dört yıl olduğunu ve bu eğilimin insan yaşamı, geçim kaynakları ve ekonomiler üzerinde ağır sonuçlar doğurduğunu vurguladı.

fosil yakıtlar, yenilenebilir enerji ve hızlanma:

Guterres, yenilenebilir enerjideki ilerlemeye rağmen küresel dönüşümün istenilen hızda olmadığını belirtti. Güneş enerjisinin on yıl önce dünya elektriğinin %1'ini ürettiğini, geçen yıl ise küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünü karşıladığını söyledi. Elektrikli otomobil satışlarının da arttığını, on yıl önce her 100 otomobilden yalnızca birinin elektrikli olduğunu, bu yıl ise oranın yaklaşık üçte bire ulaşmasının beklendiğini aktardı.

Fosil yakıtların sona erdirilmesi çağrısını çarpıcı bir benzetmeyle ifade etti: «Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. Ve bu kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Dinozorların lobisi yoktu. Fosil yakıtların ise var.» Bu bağlamda Guterres, yeni kömür projelerine hayır denmesini ve 1,5 derece hedefini daha da zorlaştıracak yeni petrol ve doğal gaz altyapılarına izin verilmemesini istedi.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın Emisyon Açığı Raporu'na atıfta bulunan Guterres, 2035 yılına kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyesine göre en az üç katına çıkarılması gerektiğini ve 2035'e kadar kömürden elektrik üretiminin en az %75 azaltılmasının hedeflenmesi gerektiğini bildirdi. Ayrıca 2040'a doğru kömürden elektrik üretiminin neredeyse tamamen sona erdirilmesini, petrol ve doğal gaz kullanımının ise yaklaşık üçte bir oranında azaltılmasını talep etti.

iklim finansmanı ve adalet talebi:

Guterres iklim adaletinin önümüzdeki on yılın belirleyici mücadelesi olduğunu vurgulayarak, gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarına erişimde yaşadığı dengesizlikleri dile getirdi. Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine ev sahipliği yaptığını, ancak küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden daha azını aldıklarını belirtti.

Finansmana ilişkin hedefleri net biçimde ortaya koydu: 1,3 trilyon dolarlık hedefin gelişmekte olan ülkelere gerçekten ulaşan finansmana dönüşmesi gerektiğini söyledi. Ayrıca gelişmiş ülkelerin 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlama liderliğini üstlenmesi, çok taraflı kalkınma bankalarının Bakü taahhütlerinin ötesine geçerek 2030'a kadar yıllık 120 milyar dolar hedefinin aşılması gerektiğini dile getirdi.

Guterres, fosil yakıt şirketlerinin kârları ile iklim kayıplarına ayrılan kaynaklar arasındaki uçuruma dikkat çekti: dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin bir çeyrekte elde ettiği kârın yaklaşık 95 milyar dolar olduğunu, buna karşılık Kayıp ve Zarar Fonu'na yaklaşık 600 milyon dolar aktarıldığını belirterek «Kirletenler bedelini ödemelidir.» dedi.

çağrı ve kapanış

Guterres, küresel emisyonların her yıl yaklaşık %6 oranında azaltılması gerektiğini, mevcut ulusal planların bu hedefin çok gerisinde kaldığını ve tam uygulanmış olsalar bile yüzyıl sonunda sıcaklık artışının 2,5 dereceyi aşabileceğini söyledi. «Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var. Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor. Artık harekete geçme ya da kavrulma zamanı.» ifadelerini kullandı.

Konuşmasını iklim mücadelesinin saha sonuçlarıyla ölçülmesi gerektiği çağrısıyla tamamlayan Guterres, görevinden gelecek yıl ayrılacağını hatırlatarak katılımcılara seslendi: «Gelecek yıldan itibaren artık Genel Sekreter olmayacağım. Ancak şundan emin olabilirsiniz: Gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim.» Bu sözle Guterres, iklim adaleti, adil finansman ve fosil yakıtlardan adil geçiş taleplerini yineledi ve uluslararası iş birliğinin önemine vurgu yaptı.

BM Genel Sekreteri Guterres: "Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı"