Fosil çağın sonu: Guterres iklim adaleti ve hızlanma çağrısı yaptı

Antalya'da COP31: küresel iklim eylemine hız çağrısı

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya'da düzenlenen COP31 Dünya Liderler Zirvesi'nde küresel iklim krizi karşısında hız ve adalet vurgusu yaptı. Zirve, 9-20 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31'inci Taraflar Konferansı kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde toplandı.

gerçeği söylemek: emisyonlar, sıcaklıklar ve acil durum

Guterres, iklim mücadelesinin başlangıç adımının gerçeği açıkça ifade etmek olduğunu belirterek, sera gazı emisyonlarının 2025'te tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını ve son dört yılın kayıtlara geçen en sıcak yıllar olduğunu hatırlattı. "İklim krizi bizim önümüze geçiyor" diyerek, artan sıcaklıkların ve iklim felaketlerinin insanların hayatlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri ağır şekilde etkilediğini vurguladı.

Paris Anlaşması'nda konulan 1,5 derece hedefine atıfta bulunan Guterres, bilimsel verilerin bu sınırın aşılacağını gösterdiğini fakat bunun kaçınılmaz olmadığını; aşımın boyutunu, süresini ve yıkıcılığını sınırlama gücümüzün olduğunu söyledi ve liderlik çağrısı yaptı.

enerji dönüşümü ve fosil yakıt bağımlılığı:

Guterres, son on yılda yenilenebilir enerji ve elektrikli araçlarda kayda değer ilerleme olduğunu ama bu ilerlemenin yetersiz kaldığını anlattı. Güneş enerjisinin 10 yıl önce dünya elektriğinin yüzde 1'ini ürettiğini, geçen yıl ise küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünü karşıladığını; elektrikli otomobil oranının on yıl önce her 100 otomobilden yalnızca biriyken bu yıl yaklaşık üçte bire ulaşmasının beklendiğini aktardı.

Temiz enerjinin birçok bölgede yeni elektrik üretimi için en ucuz seçenek haline geldiğini belirten Guterres, fosil yakıt ithalatına bağımlı nüfusun üçte üçünün fiyat şoklarına maruz kaldığını söyledi. Bu duruma çözüm olarak "bilimle uyumlu, adil, düzenli ve hakkaniyetli" bir fosil yakıtlardan çıkış süreci talep etti.

Guterres, fosil yakıt endüstrisinin güçlü bir lobisi olduğuna işaret ederek, "Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. Ve bu kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Dinozorların lobisi yoktu. Fosil yakıtların ise var" ifadelerini kullandı ve sektörün bilimsel gerçekleri çarpıttığını, politikaları ve eylemleri geciktirdiğini söyledi.

hedefler, yasaklar ve yol haritaları:

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) verilerine dikkat çeken Guterres, 2035'e kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyesine göre en az üç katına çıkarılması gerektiğini belirtti. Ayrıca emisyon azaltım teknolojileri uygulanmayan kömürden elektrik üretiminin 2035'e kadar en az yüzde 75 azaltılması ve 2040'a kadar neredeyse tamamen sona erdirilmesi gerektiğini vurguladı. Petrol ve doğal gaz kullanımının ise yaklaşık üçte bir azaltılması hedefi paylaşıldı.

Bu hedeflere ulaşmak için hükümetlerin, çalışanları ve toplumları koruyan güvenilir ulusal yol haritaları oluşturması gerektiğini söyleyen Guterres, bunun somut karşılığı olarak "Yeni kömür projelerine hayır. 1,5 derece hedefini daha da ulaşılmaz hale getirecek yeni petrol ve doğal gaz altyapılarına hayır" dedi.

Guterres, enerji geçişinin sadece teknik değil aynı zamanda sosyal bir süreç olduğunu; ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunmasının, enerji depolama ve elektrik şebekelerinin hızla yaygınlaştırılmasının şart olduğunu belirtti.

iklim adaleti ve finansman:

Konuşmasının önemli bir bölümünü iklim finansmanına ayıran Guterres, gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarına erişimdeki dengesizliğe dikkat çekti. Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisini barındırdığı halde küresel temiz enerji yatırımlarından beşte birden az pay aldıklarını söyledi.

Guterres, iklim adaletinin önümüzdeki on yılın belirleyici mücadelesi olduğunu vurgulayarak, gelişmiş ülkelerin emisyonları daha hızlı azaltması ve söz verdikleri finansman ile teknolojiyi sağlaması, yükselen ekonomilerin geçişi hızlandırması, gelişmekte olan ülkelerin ise uyum için büyük ölçekli destek alması gerektiğini belirtti. Bu çerçevede 1,3 trilyon dolarlık hedefin gerçekten gelişmekte olan ülkelere ulaşması gerektiğini ifade etti.

Gelişmiş ülkeler için 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanması ve çok taraflı kalkınma bankalarının Bakü taahhütlerinin ötesine geçmesi çağrısında bulunan Guterres, özel yatırımın harekete geçirilmesi ve yenilikçi finansman araçlarının kullanılması gerektiğini söyledi.

kirletenler hesap vermeli:

Guterres, fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarına dikkat çekti: Dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin yalnızca son çeyrekte 95 milyar dolar kâr elde ettiğini, buna karşın Kayıp ve Zarar Fonu'na yaklaşık 600 milyon dolar aktarım yapıldığını anlattı. Bu farkı örnek göstererek "Kirletenler bedelini ödemelidir" çağrısında bulundu ve fazla kârların vergilendirilip kırılgan ülkelerin toparlanmasına yönlendirilmesi gerektiğini savundu.

Ayrıca metan emisyonlarının keskin şekilde azaltılması, erken uyarı sistemlerinin herkes için erişilebilir hâle getirilmesi ve sadece kararlar değil sahada somut sonuçlar elde edilmesinin önemine vurgu yaptı. BM bünyesindeki çalışmaların elektrik şebekeleri, kritik mineraller, metan ve erken uyarı sistemleri üzerine yoğunlaştığını belirtti.

Konuşmasını, iklim mücadelesinde yer alanları "vicdan" olarak nitelendirip destekleyerek ve önümüzdeki yıldan sonra BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını hatırlatarak bitiren Guterres, gerçeği söylemekten ve mücadeleden vazgeçmeyeceğini söyledi ve küresel liderlere hızlanma ve iş birliği çağrısı yaptı.

ANTALYA'DA DÜZENLENEN COP31 DÜNYA LİDERLER ZİRVESİ'NDE KONUŞAN BİRLEŞMİŞ MİLLETLER (BM) GENEL SEKRETERİ ANTONİO GUTERRES, İKLİM KRİZİYLE MÜCADELEDE DÜNYANIN ÇOK YAVAŞ İLERLEDİĞİNİ BELİRTEREK, "FOSİL YAKITLAR DA DİNOZORLAR GİBİ TARİHE KARIŞMALI. VE BU KENDİLİĞİNDEN GERÇEKLEŞMEYECEK" DEDİ