Fransa liselerinde öfke dalgası: talepler büyüyor, en az 600 gözaltı

Protestoların yayılması ve öğrencilerin talepleri:

Fransa’da yaklaşık on gündür süren lise eylemleri öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar, bakımsız okul binaları ve ağır ders programlarına yönelik tepki olarak başladı ve hızla ülke geneline yayıldı. Başkent Paris bölgesindeki bazı okullarda girişlerin bloke edilmesiyle başlayan hareket, kısa sürede birçok kente sıçradı.

Öğrenciler, gelmeyen öğretmenlerin yerine görevlendirme yapılmasını, sınıf mevcudunun düşürülmesini, personel eksikliklerinin giderilmesini ve eğitime daha fazla kaynak ayrılmasını talep ediyor. Hareketin genişlemesi sırasında öğretmen sendikalarının ve bazı veli örgütlerinin talepleriyle örtüşen noktalar dikkat çekiyor.

eylemlerin seyri ve kamu sektörü grevi:

Hareketin büyümesi, kamu çalışanlarının 29 Eylülde ülke çapında düzenlediği protesto dönemine denk geldi. O gün öğretmenlerin de katıldığı eylemlerde kamu hizmetlerine ayrılan kaynaklar ve çalışma şartları gündeme gelirken, çok sayıda lisede öğrenciler de sokaklara çıktı. Lise eylemleri sonraki günlerde üniversitelere kadar ulaştı ve farklı eğitim kademelerinde talepler gündemde kaldı.

şiddet olayları, gözaltılar ve okul kapanışları:

Bugün düzenlenen protestolarda en az 600 kişi gözaltına alındı. Bir önceki günkü protestolarda ise ülke genelinde 949 kişi gözaltına alınmış ve 305 polis, jandarma ve itfaiyeci yaralanmıştı. Güvenlik güçleri ile göstericiler arasında Strasbourg’da göz yaşartıcı gaz kullanımı, Marsilya’da ise güvenlik güçlerine havai fişekler atılması gibi olaylar kaydedildi. Çok sayıda bisiklet ve çöp konteynerinin ateşe verildiği bildirildi.

Eğitim Bakanlığına göre bugün öğle saatleri itibarıyla 564 lise eylem veya aksamalardan etkilendi; Bakan Edouard Geffray yaklaşık 400 lisenin güvenlik gerekçesiyle kapalı tutulduğunu açıkladı ve birçok okulda eğitimin uzaktan sürdürüldüğünü belirtti. Geffray, öğrencilerin ilk taleplerini "meşru" olarak nitelendirirken, şiddet yanlısı grupların eylemlere sonradan karıştığını savundu ve velilere "sokakta çocuklar tehlikede" çağrısında bulundu.

yerel hasar, yangınlar ve ekonomik boyut:

Île-de-France Bölge Yönetimi, bölgede bugün 55 lisede şiddet, çatışma veya hasar kaydedildiğini; harekete başlanmasından bu yana yaklaşık 50 okulun giriş veya güvenlik bölümünün kısmen ya da tamamen zarar gördüğünü ve maddi hasarın yaklaşık 1 milyon euroya ulaştığını açıkladı. Meaux’taki Henri-Moissan Lisesi ile Paris’te Roger-Verlomme, Gaston-Bachelard ve Léonard-de-Vinci liselerinde yangınlar çıktı; Gaston-Bachelard Meslek Lisesi’nde ateşe verilen bisiklet ve konteyner alevleri okul girişine sıçradı. Rennes’de de konteynerler yakıldı.

Protestolar Fransa’nın denizaşırı bölgelerine de yayıldı; La Réunion’da bazı liseler bloke edilirken yerel eğitim yönetimi öğrenci temsilcileriyle görüşmelere başladı.

güvenlik tepkisi ve soruşturmalar:

Polisin bazı öğrencilere yönelik müdahaleleri soruşturma konusu oldu. Fransa Ulusal Polisi Genel Müfettişliği (IGPN) farklı kentlerdeki müdahalelere ilişkin 3 soruşturma başlattı. Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International) ise Fransa güvenlik güçlerine güç kullanımında ölçülülük çağrısında bulundu ve aynı zamanda gösteriler sırasında gerçekleştirilen şiddeti kınadı.

üniversiteler ve taleplerin genişlemesi:

Lise protestoları üniversitelere de yayıldı; Paris, Lyon, Lille, Aix-Marseille, Rouen, Brest, Poitiers, Reims ve Dijon gibi birçok kentte üniversite öğrencileri eylemlere katıldı. Üniversite öğrencilerinin gündeminde yoksulluk, yükseköğretime ayrılan kaynakların azlığı ve eğitim şartlarının iyileştirilmesi öne çıktı.

eğitim performansı ve uzun vadeli endişeler:

Öğrencilerin talepleriyle paralel olarak uluslararası ve ulusal raporlar da sistemdeki sorunları doğruluyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) yayımladığı PISA 2025 sonuçlarında Fransız öğrencilerin matematik ve okuduğunu anlama performansı bir önceki araştırmaya göre geriledi; matematik, okuma ve fen bilimlerindeki sonuçlar ülkenin PISA ölçümlerinde kaydedilen en düşük seviyeler arasında yer aldı. Raporda Fransa’nın son değerlendirmede üç temel alanda da Türkiye’nin gerisinde kaldığı belirtildi.

Fransa Yüksek Strateji ve Planlama Komiserliği’nin ağustos raporu da eğitimdeki gerilemenin yıllara yayıldığını gösteriyor; raporda öğrencilerin genel seviyesinin "ortalama", matematik ve fen bilimlerindeki performansın ise "zayıf" olduğu, matematik ve yazım becerilerinde son 30 yılda gerileme yaşandığı vurgulandı. Sosyal kökenin öğrencilerin başarısına etkisi ve eğitimde fırsat eşitsizliği raporda öne çıkan konular arasında yer aldı.

siyaset, sendikalar ve toplumsal destek:

Öğretmen sendikaları SNES-FSU, SNUEP-FSU ve SNEP-FSU, öğrencilerin taleplerinin eğitim çalışanlarının uzun süredir dile getirdiği sorunlarla örtüştüğünü açıkladı. Sendikalar, 35 kişilik sınıflar istemediklerini ve yeterli sayıda personel talep ettiklerini belirtti. Bazı bölgesel veli örgütleri (FCPE) de öğrencilerin güvenli şekilde kendilerini ifade etmeleri gerektiğini savunurken, şiddet ve kamu malına zarar verilmesine karşı olduklarını vurguladı.

Hükümet, eylemlerin büyümesi üzerine öğrenci, veli ve eğitim sendikası temsilcileriyle görüşmelere başladı. Eğitim Bakanı Edouard Geffray bugün öğrenciler, veli dernekleri ve sendika temsilcileriyle görüşerek talepleri dinledi ve görüşmelerin somut sonuçlara dönüşmesini istedi. Hükümet ayrıca 2027 bütçesinde tartışmalı olan ve BTS ile hazırlık sınıflarına kayıt sırasında burs almayan öğrencilerden ücret alınmasını öngören düzenlemeden vazgeçtiğini açıkladı.

2027 bütçe tasarısında eğitim bütçünde yüzde 1,7lik bir artışla 65,53 milyar euro öngörülüyor; ancak artışın enflasyonun altında kalacağı tahmin ediliyor. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron öğrenci eylemlerine ilişkin olarak "Gençlerimizin yaşayabileceği kaygıları ve bazen öfkeyi duyuyor ve anlıyorum" dedi, ancak şiddetin meşrulaştırılamayacağını vurguladı. Başbakan Sebastien Lecornu bakanlıklar arası kriz toplantısına başkanlık etti.

Adalet Bakanı Gérald Darmanin ise şiddet olaylarında zarar veren reşit olmayanların ebeveynlerinin mali sorumluluğunun işletilmesini istedi.

bölgesel yayılım ve uluslararası yansımalar:

Fransa’daki hareketin etkisi komşu ülkelere de yansıdı; Belçika’nın Liège kentinde lise öğrencileri okullarını bloke etmeye başladı. Eylemlerde 6 kişi gözaltına alındı ve birçok lise güvenlik gerekçesiyle kapatıldı. Belçika’daki öğrenci eylemleri, Wallonie-Bruxelles’te öğretmenlerin daha önce başlattığı eğitim protestolarıyla paralel bir zemine oturuyor.

Aynı dönemde öğrenci hareketiyle doğrudan bağlantısı olmayan çiftçi protestoları da sürüyor; Coordination Rurale üyesi çiftçiler Paris yakınlarındaki Guyancourt ve Montauban gibi yerlerde farklı eylemler düzenledi.

Öğrenci örgütleri 6 Ekim Salı günü lise ve üniversitelerde yeni bir eylem çağrısında bulundu. SNES-FSU’nun bazı bölgesel teşkilatları da 6 Ekim’de eğitim çalışanlarına greve çıkarak öğrencilerin yanında olma çağrısı yaptı. Şu aşamada bütün sektörleri kapsayan yeni bir genel grev çağrısı bulunmamakla birlikte, hareket eğitim sektöründe genişlemeye devam ediyor.

FRANSA'DA YAKLAŞIK 10 GÜN ÖNCE ÖĞRETMEN EKSİKLİĞİ VE EĞİTİM ŞARTLARINA TEPKİ OLARAK BAŞLAYAN LİSE EYLEMLERİ ÜLKE GENELİNE YAYILDI. EYLEMLER NEDENİYLE ÜLKE GENELİNDE YAKLAŞIK 400 LİSEDE EĞİTİME ARA VERİLİRKEN, EN AZ 600 KİŞİ GÖZALTINA ALINDI.