Takvim yaşınız sabit ama vücudunuzun biyolojik saati yönetilebilir

nasıl yaşlandığımızı değiştirmek mümkün mü?

Liv Hospital Vadistanbul Geriatri Uzmanı Prof. Dr. Birkan İlhan, takvim yaşının her birey için sabit olduğunu ancak yaşlanma hızının ve biçiminin değiştirilebileceğini belirtiyor. Aynı kronolojik yaştaki iki kişinin kas gücü, metabolik sağlık, günlük yaşam bağımsızlığı ve zihinsel kapasite açısından birbirinden çok farklı olabileceğine dikkat çekiyor. Bu farklılıklar biyolojik yaş kavramıyla daha iyi açıklanabiliyor.

takvim yaş ve biyolojik yaş arasındaki farklar:

Prof. Dr. İlhan, takvim yaşın doğumdan itibaren geçen süresi ifade ettiğini, biyolojik yaşın ise organlar, damarlar, kaslar ve metabolik sistemlerin ne ölçüde eskidiğini göstermeye çalışan daha geniş bir kavram olduğunu söylüyor. Bu nedenle aynı kronolojik yaştaki bireylerden bazıları fiziksel ve zihinsel olarak çok daha genç görünebilirken, bazıları günlük yaşam aktivitelerinde yardıma ihtiyaç duyabilir. Geriatri biliminin temel yaklaşımlarından biri de "tipik bir yaşlı insan" tanımının olmadığı yönünde.

Son yıllarda popülerleşen biyolojik yaş testleri, özellikle DNA metilasyonuna dayanan epigenetik saatler olarak anılan yöntemlerle gündeme geldi. Ancak Prof. Dr. İlhan bu testlere temkinli yaklaşılması gerektiğini, söz konusu testlerin henüz klinikte bir bireyin gerçek biyolojik yaşını kesin olarak gösteren standart taramalar haline gelmediğini vurguluyor.

sağlıklı yaşlanmanın bileşenleri:

Yaşlanmanın hızını etkileyebilen faktörler iyi biliniyor. Prof. Dr. İlhan, düzenli fiziksel aktivite ve kas gücünün korunmasının, sigaradan uzak durmuş olmanın ve yeterli uykunun sağlıklı yaşlanmada merkezi önemde olduğunu söylüyor. Bunun yanı sıra hipertansiyon, diyabet, obezite ve yüksek kolesterol gibi kronik hastalıkların etkin kontrolü yaşamın ilerleyen dönemlerindeki fonksiyonel kapasiteyi korumada belirleyici oluyor.

Beslenme, sağlıklı yaşlanmanın diğer önemli bileşeni. Prof. Dr. İlhan, ileri yaşta beslenmenin yalnızca kilo kontrolüyle sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğini; bazı yaşlılarda istemsiz kilo kaybı ve malnütrisyonun fazla kilodan daha ciddi bir sağlık sorunu oluşturabildiğini belirtiyor. Önerdiği temel model Akdeniz tipi beslenme; sebze ve meyveler, tam tahıllar, kurubaklagiller, zeytinyağı, balık, yumurta, süt ve süt ürünleri ile yeterli protein kaynaklarını içeriyor. Kırmızı etin de dengeli biçimde modele eklenebileceğini ifade ediyor.

İleri yaşta protein alımı özel önem taşıyor. Prof. Dr. İlhan, Avrupa Klinik Nütrisyon ve Metabolizma Derneği nin önerilerine atıfta bulunarak yaşlı bireylerde günlük protein gereksiniminin en az yaklaşık 1 g/kg/gün olması gerektiğini aktarıyor. Sağlıklı yaşlılarda çoğunlukla 1,0-1,2 g/kg/gün hedeflenirken, akut veya kronik hastalık, malnütrisyon ya da artmış gereksinim durumlarında bu miktarın 1,5 g/kg/gün düzeylerine çıkabileceğini belirtiyor. Örneğin 70 kilogramlık bir birey için günlük protein gereksinimi kabaca 70-84 gram civarında olurken, zatürre gibi durumlarda ihtiyacın neredeyse 100 grama ulaşabileceğine dikkat çekiyor. İleri böbrek hastalığı olanlarda ise protein miktarının mutlaka bireyselleştirilmesi gerektiğini vurguluyor.

malnütrisyon, sıvı alımı ve takviye uyarıları:

Prof. Dr. İlhan, ESPEN in yaşlı bireylerin malnütrisyon açısından düzenli olarak taranmasını önerdiğini hatırlatıyor. İleri yaştaki bireylerin yetersiz sıvı alımı açısından da risk altında olduğunu ve kalsiyum, D vitamini, B12, demir ile folat gibi mikrobesin eksikliklerinin gerektiğinde araştırılması gerektiğini belirtiyor.

Ayrıca önemli bir uyarı olarak, vitamin ve takviyelerin kontrolsüz kullanımının sağlıklı yaşlanma ile eş anlamlı olmadığını ifade ediyor. Eksiklik veya tıbbi gereklilik yoksa gelişigüzel pek çok takviye kullanmanın yaşam süresini uzattığını gösteren güçlü bir bilimsel kanıt bulunmadığını aktarıyor.

Prof. Dr. İlhan sözlerini şu şekilde özetliyor: Takvim yaşımızı değiştiremeyiz ama nasıl yaşlandığımızı önemli ölçüde etkileyebiliriz. Düzenli hareket, yeterli ve dengeli beslenme, kronik hastalık yönetimi ve uygun hedeflerle protein alımının planlanması sağlıklı yaşlanmanın uygulanabilir ve ölçülebilir adımları olarak öne çıkıyor.

LİV HOSPİTAL VADİSTANBUL GERİATRİ UZMANI PROF. DR. BİRKAN İLHAN