Türk dünyası yapay zekâda ortak ses oluşturmalı

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'tan TÜRKPA 15. Genel Kurulu'nda kapsamlı çağrı

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Numan Kurtulmuş, Kırgızistan Parlamentosu ev sahipliğinde Irıs Ordo Kongre Merkezi'nde düzenlenen TÜRKPA 15. Genel Kurulu'nda konuştu. "Yapay Zeka ve Teknolojik İlerleme Çağında Türk Dünyasında Parlamenter İşbirliği" temalı oturumda, Türk dünyasının teknolojide geri kalmaması, ortak yasal ve etik çerçeveler oluşturması gerektiğini vurguladı. Kurtulmuş, toplantılarla dönem başkanlığını devralan Marlen Mamataliev'i tebrik ederken, görevini devreden Aybek Dadebay'a teşekkürlerini iletti.

yapay zeka, bilim ve ortak hukuk çalışmaları:

Kurtulmuş, bilim ve teknolojide yaşanan dönüşümün yaşamın tüm alanlarını etkilediğini belirterek, sanayi ötesi dönemde yapay zekânın insan zihinsel kapasitesinin yerini alma potansiyeline dikkat çekti. Yapay zekânın yalnızca teknoloji değil; eğitim, sağlık, ekonomi ve kamu yönetimi gibi alanların geleceğini belirleyen stratejik bir güç haline geldiğini söyledi.

Türk dünyasının yeni teknolojilerin geliştirilmesinde geri kalmaması gerektiğini ifade eden Kurtulmuş, bunun için kendi insan kaynağını yetiştirmek, bilimsel ve teknolojik kapasiteyi artırmak, fikri mülkiyeti korumak ve yeni teknolojilerin hukuki ile etik çerçevesini oluşturmanın zorunlu olduğunu vurguladı. TÜRKPA çatısı altında Yapay Zeka Model Kanunu hazırlanmasının değerlendirilmesini faydalı bulduklarını açıkladı.

dil, kültür ve dijital varlık konuları:

Kurtulmuş, ortak dil ve alfabenin Türk dünyasının bilimsel ve kültürel yakınlaşmasında öncelikli olduğunu belirtti. Türk dilleri için büyük dil modelleri geliştirilmesi ve bu sayede dillerin dijital dünyadaki varlığının güçlendirilmesinin önemine işaret etti. Ayrıca yapay zekânın dezenformasyon, sahte içerikler ve seçim güvenliği gibi risklerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

istikrarsızlık, Filistin ve insan onuru vurgusu:

Kurtulmuş, teknolojik dönüşümün yanında dünyadaki çatışmaların da uluslararası sistemi sınadığını ifade etti. Özellikle Filistin meselesine geniş yer veren TBMM Başkanı, Gazze'de 3 yılı aşan soykırımın durması, kalıcı ateşkes ve insani yardımların kesintisiz ulaştırılması gerektiğini söyledi. Batı Şeria'daki uygulamaları da kınayan Kurtulmuş, 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan, bağımsız bir Filistin devleti kurulmasının adil ve kalıcı barışın ön koşulu olduğunu vurguladı.

Parlamenter diplomasinin hakkı, adaleti ve insan onurunu merkeze alacak şekilde kullanılmasının önemine dikkat çeken Kurtulmuş, uluslararası sistemin adil ve hakkaniyetli yeni bir yapıya kavuşması gerektiğini belirtti.

iklim, COP31 ve gençlik odaklı iş birliği:

Kurtulmuş, iklim değişikliğinin de ortak sınamalardan biri olduğunu hatırlatarak Türkiye'nin 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek COP31'e ev sahipliği yapacağını anımsattı. Ayrıca 16 Kasım 2026'da Parlamentolar Arası Birlik ile TBMM'nin ortak toplantısına meslektaşlarını davet etti. Parlamentoların iklimle mücadelede yasal çerçeveleri güçlendirme ve uygulama alanındaki rollerine vurgu yaptı.

Türk dünyasının genç ve dinamik nüfusunu bir fırsat olarak gören Kurtulmuş, teknoloji festivalleri ve genç araştırmacı değişim programlarıyla ortak yetenek havuzunun oluşturulmasını ve Genç Parlamenterler Grubu'nun bu gündeme katkı sunmasını beklediklerini söyledi.

ekonomi, stratejik konum ve birlik mesajı:

Kurtulmuş, Türk dünyasının 180 milyonun üzerindeki nüfusu ve 2,4 trilyon doların üzerindeki ekonomik büyüklüğü ile önemli bir potansiyele sahip olduğunu hatırlattı; potansiyel katılımlarla nüfusun 300 milyona ulaşmasının an meselesi olduğunu söyledi. Ticaret, yatırım, lojistik, enerji arz güvenliği ve dijital bağlantısallık alanlarında iş birliğinin derinleştirilmesi gerektiğini belirtti.

TÜRKPA'yı Türk dünyasının ortak geleceğini inşa eden müşterek bir meclis olarak tanımlayan Kurtulmuş, parlamentolar arası yasama iş birliğinin ortak sorunlara çözümler üreteceğini ifade etti.

terörsüz Türkiye süreci ve parlamenter uzlaşı:

Kurtulmuş, TBMM'de kurulan komisyon ve bütün siyasi partilerin katılımıyla yürütülen müzakere sürecinin sonuçlarını aktardı. Komisyon sürecine katılan 50 milletvekilinin büyük kısmının kabulüyle hazırlanan raporun ardından TBMM'nin 10 Ağustos tarihinde yapılan oylamada 467 milletvekilinin evet oyuyla tarihte görülmemiş bir kabul oranıyla bir yasa kabul edildiğini söyledi. Bu yasanın, terör örgütünün feshi ve silahsızlanmasıyla Türkiye'nin terörsüz bir ülke haline gelmesine katkı sağlayacak hukuki altyapıyı hazırladığını belirtti.

bölgesel kapsam ve TÜRKPA'ya çağrı:

Kurtulmuş, Özbekistan ve Türkmenistan'ın TÜRKPA çatısı altında asli üyeliklerinin önemine dikkat çekerek, "Özbekistan'ın ve Türkmenistan'ın olmadığı TÜRKPA aslında topaldır" ifadesini kullandı. Gözlemci üyeler Macaristan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin de süreçlere daha etkin katılımının birliği güçlendireceğini söyledi. 30 Ekim 2026'da Ankara'da düzenlenecek Türk Devletleri Teşkilatı 13. Zirvesi'nin ortak hedefleri ilerleteceğine dair temennisini iletti.

Kurtulmuş, konuşmasını TÜRKPA 15. Genel Kurulu'nun hayırlı sonuçlar doğurmasını dileyerek ve Kırgızistan'a ev sahipliği için teşekkür ederek tamamladı.

NUMAN KURTULMUŞ, TÜRKPA 15. GENEL KURULU’NDA KONUŞTU