Unutkanlığı yalnızca yaşa bağlamayın: ne zaman müdahale gerekli

Unutkanlığı yalnızca yaşa bağlamayın

Memorial Göztepe Hastanesi Nöroloji Bölümü'nden Doç. Dr. Rahşan Adviye İnan, yaşla birlikte hafızada yavaşlama olabileceğini ancak unutkanlığın giderek artması ve günlük yaşamı etkilemesinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor. İnan, her unutkanlığın demans veya Alzheimer anlamına gelmediğini; sıklık, niteliği ve yaşamı etkileme düzeyinin belirleyici olduğunu söylüyor.

Demans ve uyarı işaretleri:

İnan, demansın beyin hücrelerinin zarar görmesi sonucu ortaya çıkan; düşünme, hatırlama, dikkat ve konuşma gibi zihinsel işlevlerde kayıpla kendini gösteren bir sendrom olduğunu belirtiyor. Demansın tek bir hastalık olmadığı ve en sık nedeninin Alzheimer olduğuna dikkat çekiliyor. Gündelik yaşamı zorlaştıran, giderek artan unutkanlıkların önemsenmesi gerektiği; aynı hikayeyi kısa aralıklarla tekrar anlatma, yakın zamanlı olayları tamamen unutma, para veya ilaç hesaplarında sık hata yapma ve daha önce bilinen bir yerde yolu karıştırma gibi belirtilerin uyarıcı olduğu ifade ediliyor.

Unutkanlığın altında yatan diğer nedenler:

Doç. Dr. İnan, unutkanlığın her zaman demans kaynaklı olmadığını söylüyor. Uyku bozuklukları, depresyon, vitamin eksiklikleri, tiroid hastalıkları ve bazı ilaçlar bilişsel işlevler üzerinde olumsuz etki oluşturabilir. Bu nedenle giderek artan unutkanlıkların nörolojik açıdan değerlendirilmesi ve tedavi edilebilir nedenlerin araştırılması önem taşıyor.

Değiştirilebilir risk faktörleri ve korunma:

Yaş ve genetik yatkınlık önemli olmakla birlikte İnan, demans riskinin bir bölümünün kontrol edilebilen faktörlerle ilişkili olduğunu belirtiyor. Bu faktörler arasında düşük eğitim düzeyi, işitme ve görme kaybı, yüksek LDL-kolesterol, hipertansiyon, diyabet, obezite, depresyon, sosyal izolasyon, travmatik beyin hasarı, fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı, aşırı alkol tüketimi ve hava kirliliği yer alıyor. Beyin sağlığını korumada tansiyon, kolesterol ve kan şekeri kontrolü, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme ve sosyal olarak aktif kalma öne çıkıyor.

Koruyucu öneriler yaşa göre önceliklendirilmesi gerekenler:

Doç. Dr. İnan, 40'lı yaşlardan itibaren tansiyon ve kolesterol takiplerinin yapılması, düzenli egzersiz ve işitme kaybının ihmal edilmemesi gerektiğini belirtiyor. İlerleyen yaşlarda ise diyabet ve obezite kontrolü, dengeli beslenme ve hem sosyal hem zihinsel olarak aktif kalmanın önemine dikkat çekiliyor. Bulmaca ve hafıza oyunlarının tek başına yeterli olmadığı, fiziksel hareket, yeni şeyler öğrenme ve sosyal ilişkilerin birlikte korunmasının gerekliliği vurgulanıyor.

Erken tanının önemi ve tedavi yaklaşımları:

Erken tanının tedavisi yoksa faydasız olduğu düşüncesinin yanlış olduğunu belirten İnan, erken tanının tedavi edilebilir nedenlerin ortaya çıkarılmasını ve uygun müdahalelerin zamanında başlatılmasını sağladığını söylüyor. Ayrıca erken tanı, hastalığın seyri hakkında bilgi edinilmesi ve aile için geleceğe yönelik planlama imkanı sunuyor. Alzheimer hastalığının erken evresindeki bazı uygun hastalarda beta-amiloid hedefli yeni nesil ilaçların bilişsel gerilemeyi yavaşlatabildiği, ancak bu tedavilerin her hasta için uygun olmadığı; biyobelirteçlerle doğrulama, uygunluk değerlendirmesi ve yakın takip ile düzenli beyin MR gerekliliğinin olabileceği hatırlatılıyor.

Bakım ve günlük iletişim önerileri:

Demans hastalarına yaklaşımda yakınların tutumunun süreç üzerinde belirleyici olduğu vurgulanıyor. Aynı soru tekrarı karşısında tartışmak yerine kısa ve sakin yanıtlar verilmesi; ani öfke veya huzursuzlukta ağrı, açlık veya enfeksiyon gibi tıbbi nedenlerin araştırılması öneriliyor. Ev ortamının sade ve güvenli hale getirilmesi, günlük rutinin korunması ve hastanın yapabildiği işlerde bağımsız bırakılması önem taşıyor. Yolunu kaybetme, trafik kurallarını karıştırma veya finansal işlemlerde belirgin hatalar görülmesi halinde araç kullanımı ile mali ve hukuki planlamanın yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. Bakım verenlerin kendi dinlenme ve sosyal yaşam ihtiyaçlarını ihmal etmemeleri gerektiği de son derece önemli bir nokta olarak aktarılıyor.

MEMORİAL GÖZTEPE HASTANESİ NÖROLOJİ BÖLÜMÜ’NDEN DOÇ. DR. RAHŞAN ADVİYE İNAN