Trabzon'da Osmanlı Hanlarının İzleri: 33'ten 7'ye
1873 tarihli Vilayet Salnamesi, Trabzon kent merkezinde 33 han bulunduğunu kaydediyor. Yapılan saha ve arşiv araştırmalarında bu hanlardan yalnızca 10unun yeri tespit edilebildi ve tespit edilenlerden 7'si günümüze kadar ulaştı.
Günümüze özgünlüğünü büyük ölçüde koruyarak gelen yapılar arasında Vakıflara ait Alacahan, Taşhan, Vakıfhan ve Bedesten ile özel mülkiyete ait Sabırhan bulunuyor.
Öte yandan niteliksiz müdahaleler sonucu özgünlüğünü kaybedenler arasında Anadoluhan ve Yalıhan yer alırken, yakın dönemde yıkılarak yerine modern bir iş hanı yapılan Suluhan da belgelerde adı geçen Osmanlı dönemi hanları arasında gösteriliyor.
Hanların Konumu ve Mimari Özellikleri
Trabzon'daki hanlar, menzil hanlarından farklı olarak kent içi Osmanlı hanları özelliği taşıyor. Bu yapılarda birden fazla giriş ve cephelerde çok sayıda pencere bulunması dikkat çekiyor.
Hanlar, ipek yolunun geçtiği Kunduracılar Caddesi ekseni üzerinde konumlandı; bu aks batıda Semerciler Caddesi ile Moloz'a, doğuda İskele Caddesi ile yeni limana, güneyde ise Erzurum Caddesi'ne bağlanıyordu.
Osmanlı Dönemi Trabzon Hanları
Kaynaklarda adı geçen hanlar şöyle sıralanıyor: Alacahan (Vakıf), Taşhan (Vakıf), Vakıfhan (Gönhan) (Vakıf), Bedesten Çarşısı (Vakıf), Sabırhan (Özel mülkiyet), Yalıhan (Özel mülkiyet), Anadoluhan (Özel mülkiyet) ve Suluhan (Özel mülkiyet).
Alacahan: Tipik Bir Kent İçi Hanı
Alacahan, Trabzon Çarşı Mahallesi Bakırcılar Mevkii'nde yer alıyor. Yapılış tarihi kesinleşmemiş olmakla birlikte birçok kaynak yapıyı 15. yüzyıla tarihlendiriyor.
Çarşı içindeki konumu, açık avlusu, avluyu çevreleyen revakları ve revakların arkasındaki odalarıyla tipik bir Osmanlı kent içi hanını andıran Alacahan, üç katlı ve avlulu bir plan şemasına sahip. Yapı, 2014 yılından bu yana Halk Eğitimi ve Akşam Sanat Okulu olarak kullanılıyor.
Yapılan araştırmalar, Trabzon'da Osmanlı döneminde inşa edilen hanların sayısının kesin olarak tespit edilemediğini gösteriyor; ancak 1873 kaydı ve saha bulguları, kent merkezindeki han mirasının büyük ölçüde tahrip olduğunu ortaya koyuyor.
TRABZON ÇARŞI MAHALLESİ BAKIRCILAR MEVKİİ'NDE YER ALAN ALACAHAN'IN YAPILIŞ TARİHİ KESİN OLARAK BİLİNMEMEKLE BİRLİKTE, BİRÇOK KAYNAK YAPIYI 15. YÜZYILA TARİHLENDİRMEKTE.
