Bitlis'te Kar ve Su Hasadı Uyarısı: Uzmandan Çözüm Önerileri
Bitlis Eren Üniversitesi (BEÜ) Mimarlık Bölüm Başkanı ve Anadolu Sualtı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) üyesi Dr. Öğretim Üyesi Arya Biçen, karın yalnızca bir yük veya tehdit olarak görülmemesi gerektiğini, doğru planlama ile önemli bir su kaynağına dönüştürülebileceğini söyledi.
Kar yönetimi neden önemli?
Biçen, Bitlis gibi kentlerde yoğun kar yağışının ardından karın çoğu zaman temizlenip kenara itildiğini veya kontrolsüz şekilde eriyerek akıp gittiğini belirtti. Kırsalda çığ riskleri, kent merkezlerinde ise çatı ve saçaklarda oluşan kütlelerin can ve mal kaybına yol açabildiğini ifade eden Biçen, bu risklerin temelinde karın yönetilememesinin yattığını dile getirdi.
Bilimsel açıdan karın, yağmur kadar önemli bir su girdisi olduğunu vurgulayan Biçen, bu noktada su hasadı yaklaşımının devreye girdiğini belirtti.
Su hasadı nedir, nasıl uygulanır?
Dr. Arya Biçen, su hasadını yağmur veya kar şeklinde gelen suyun kaybolması yerine planlı biçimde toplanması, yönetilmesi ve yeniden kullanılması olarak tanımladı. Biçen, su hasadının az gelişmiş ülkelerde su kıtlığına karşı alternatif bir kaynak; gelişmiş ülkelerde ise içilemez su kullanımlarında destekleyici bir sistem ve taşkın kontrolü aracı olarak kullanıldığını söyledi.
Uygulamanın yeni olmadığını; sarnıçlar, toplama havuzları ve çatı sistemleri gibi tarihsel örneklerin bulunduğunu hatırlatan Biçen, iklim değişikliğiyle birlikte kuraklık, düzensiz yağışlar ve artan su stresinin su hasadını stratejik bir planlama aracı hâline getirdiğini belirtti. Avrupa ülkeleri, ABD, Japonya, Hindistan ve Avustralya'da yeni yapılarda bu sistemlerin ya zorunlu tutulduğunu ya da teşvik edildiğini aktardı.
Türkiye'de mevzuat ve kentsel uygulamalar
Biçen, Türkiye'de de 2024 yılında yürürlüğe giren Su Verimliliği Yönetmeliği ile su hasadının bina, parsel ve kentsel ölçeklerde planlama süreçlerine entegre edilmesinin hedeflendiğini belirterek, 'Su hasadı artık gönüllü bir tercih değil, planlamanın bir parçasıdır' dedi.
Soğuk iklimlerde su hasadının kar üzerinden yürütüldüğünü söyleyen Biçen, çatı temelli su hasadı sistemlerinin ABD ve Kuzey Avrupa'daki kentlerde hem su talebini hem de yüzey akışını ciddi biçimde azalttığını; bu sistemlerin basit oluklardan ibaret olmadığını, doğru eğim, filtrasyon ve depolama içeren entegre yapılar olması gerektiğini vurguladı.
Yol, meydan ve kamusal alanlarda kar yönetimi
Yol ve kamusal alanlardan kar yönetimine değinen Biçen, Japonya ve Norveç'te yol karının doğrudan kanalizasyona verilmediğini, özel toplama ve eritme alanlarında kontrol altına alındığını; Güney Kore'de ise yol güvenliği sağlanırken eriyen suyun yönlendirildiği altyapı sistemlerinin kullanıldığını aktardı.
Bitlis için önerilen yaklaşımlar
Bitlis özelinde tek tip bir çözümün mümkün olmadığını söyleyen Biçen, kent merkezinde çatı temelli sistemlerin, yol ve meydanlarda ise karın doğrudan eritilmesi yerine pilot toplama ve arıtma alanlarının denenebileceğini belirtti. Kırsal ve yüksek kesimlerde ise karın erken erimesini önleyen, depolamaya dayalı yaklaşımların daha uygun olacağını ifade etti.
Biçen, 'Bitlis gibi karla yaşayan kentler için mesele, karın ne kadar yağdığı değil; yağan karla ne yaptığımızdır' diyerek karın yalnızca risk olarak görülmesi halinde kayıp yaşanacağını, su hasadının bir parçası olarak ele alındığında ise kentin iklim değişikliğine karşı daha dayanıklı hâle geleceğini söyledi.
Dernek çalışmaları ve hedefler
Biçen, Anadolu Sualtı Araştırmaları ve Sporları Derneği bünyesinde havza ölçeğinde su ve doğal kaynakların sürdürülebilirliğini güçlendirmeye yönelik saha araştırmaları yaptıklarını, bilimsel veri ürettiklerini ve kamuoyunda farkındalık oluşturmayı önemsediklerini belirtti. 'Suyu yalnızca tüketilen bir kaynak değil, korunması gereken bir ekosistem bileşeni olarak ele alıyoruz' diye ekledi.
ASAD Başkanı Mehmet Salih Aygün da dernek olarak havza ölçeğinde su ve doğal kaynakların sürdürülebilirliğini güçlendirmeyi hedeflediklerini; saha araştırmaları, bilimsel veri üretimi ve farkındalık çalışmalarını önemsediklerini söyledi.
Uzmanından Bitlis için "kar ve su hasadı" uyarısı
