Prof. Dr. Mehmet Gürkan Gürok: Mevsimsel Depresyon Sonbaharda Başlar, İlkbaharda Azalır
Fırat Üniversitesi Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Gürkan Gürok, kış aylarında artış gösteren mevsimsel depresyon (kış depresyonu) hakkında değerlendirmelerde bulundu. Günlerin kısalması ve güneş ışığına maruziyetin azalmasıyla bazı bireylerde sabahları uyanmakta zorlanma, sürekli uyku isteği, enerji kaybı ve hayattan keyif alamama gibi belirtilerin ortaya çıkabildiğini vurguladı.
Belirtiler ve biyolojik nedenler
Prof. Dr. Gürok, mevsimsel depresyonun basit bir mevsim geçişi ya da moral bozukluğu olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı: "Mevsimsel depresyon belirtileri genellikle sonbaharın sonlarında başlıyor ve ilkbaharla birlikte azalıyor. Bu tanının konulabilmesi için şikayetlerin en az iki yıldır benzer dönemlerde tekrar ediyor olması önemlidir".
Güneş ışığı azalmasıyla serotonin düzeylerinin düşmesi ve melatonin üretiminin artması sonucu yanlış zamanlarda salgılanma meydana geldiğini, bunun da gün içinde yorgunluk, aşırı uyku hali ve motivasyon kaybına yol açtığını açıkladı. Ayrıca ışığın azalmasının sirkadiyen ritmi bozduğunu ve ruh halinde dalgalanmalara neden olduğunu söyledi. D vitamini üretiminin azalmasının serotonin aktivitesini etkilediğine ve D vitamini eksikliği ile mevsimsel depresyon arasında güçlü bir ilişki bulunduğuna dikkat çekti.
Kimler risk altında?
Prof. Dr. Gürok, mevsimsel depresyonun herkesi eşit etkilemediğini belirterek yüksek risk gruplarını şöyle sıraladı: Ekvatora uzak bölgelerde yaşayanlar, kadınlar, 18-30 yaş arası genç erişkinler, ailesinde depresyon öyküsü bulunanlar ve daha önce depresyon ya da bipolar bozukluk tanısı alan bireyler.
Hastalığın yaygınlığına değinerek "Nüfusun yaklaşık yüzde 5’i bu durumdan etkileniyor. Daha hafif seyreden ve kış hüznü olarak adlandırılan tablo ise toplumun yüzde 10-20’lik kesiminde görülebilir" ifadelerini kullandı.
Tanı kriterleri ve sık görülen belirtiler
Tanı için belirtilerin en az 2 yıldır benzer dönemlerde tekrar etmesinin önemli olduğunu belirten Gürok, en sık görülen belirtileri şöyle sıraladı: kalıcı mutsuzluk ve umutsuzluk hissi, enerji kaybı, sabahları uyanmakta zorlanma, aşırı uyuma isteği, aşırı yeme ve kilo alma, ilgi kaybı, konsantrasyon güçlüğü, sosyal geri çekilme, hareket ve konuşmada yavaşlama.
Tedavi ve koruyucu önlemler
Doğru tanı ve uygun tedaviyle mevsimsel depresyonda başarılı sonuçlar elde edilebildiğini vurgulayan Prof. Dr. Gürok, tedavi seçeneklerini anlattı: Işık terapisi tedavide altın standart olarak kabul ediliyor. Ayrıca bilişsel davranışçı terapi, gerekli görülen hastalarda antidepresan ilaç tedavisi ve D vitamini takviyesi etkili olabiliyor. Işık terapisi genellikle sabah saatlerinde uygulanıyor ve birçok hastada birkaç hafta içinde belirgin iyileşme sağlıyor.
Kış aylarında ruh sağlığını korumak için önerileri ise şu şekilde sıraladı: güneş ışığından daha fazla faydalanma, perdeleri açma, gün içinde en az 30 dakika dışarıda vakit geçirme, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme (Omega-3 yağ asitleri ve proteinden zengin, işlenmiş karbonhidratlardan uzak diyet). Ayrıca düzenli uyku saatlerinin korunması, akşam saatlerinde ekran kullanımının azaltılması, gündüz uykularının sınırlandırılması ve sosyal ilişkilerin sürdürülmesi iyileşmeyi destekliyor.
Ne zaman uzmana başvurulmalı?
Prof. Dr. Gürok, şikayetlerin iki haftadan uzun sürmesi, günlük yaşamı ve işlevselliği ciddi şekilde etkilemesi veya kendine zarar verme ve intihar düşüncelerinin ortaya çıkması durumunda mutlaka bir psikiyatri hekimine başvurulması gerektiğini ifade etti. Mevsimsel depresyonun ciddi ancak tedavi edilebilir bir ruh sağlığı sorunu olduğunu, belirtilerin ciddiye alınmasının kişinin kendine verdiği değerin bir göstergesi olduğunu ekledi.
Prof Dr. Gürok: "Mevsimsel depresyon sonbaharın sonlarında başlıyor, ilkbaharın başlarında azalıyor"
