Uzmanlar Uyardı: Plastisite Sağlık Risklerini Artırıyor
Acıbadem Bodrum Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Tuğçe Arabalı, modern mutfakların vazgeçilmezi plastik kap, tabak ve pişirme gereçlerinin düşündüğümüz kadar masum olmadığını belirtti. Arabalı, özellikle ısı, yağ ve uzun süreli temas durumlarında plastiklerin gıdaya kimyasal sızdırabildiğini vurguladı.
Plastisite nedir?
Arabalı'ya göre plastisite, plastik ürünlerin içeriğindeki bazı kimyasalların zamanla ve özellikle ısı etkisiyle gıdaya geçmesi durumunu ifade ediyor. Plastiklerin tek bir maddeden oluşmadığını; esneklik, dayanıklılık ve şekil verilebilirlik kazandırmak için çeşitli kimyasalların eklendiğini hatırlattı.
Hangi kullanım biçimleri risk oluşturuyor?
Uzman, sıcak çorbanın plastik kaba konması, mikrodalgada plastik kap kullanımı ve plastik spatula ile sıcak tencerede karıştırma gibi uygulamaların kimyasal sızıntıyı kat kat artırdığını söyledi. Bu nedenle mutfakta yüksek ısıya ve yağlı/asidik gıdalara maruz kalan plastik ürünlerin daha tehlikeli olduğunu belirtti.
Risk oluşturan kimyasallar
Arabalı, sıkça karşılaşılan kimyasallar arasında BPA (Bisfenol A), BPS, BPF, Fitalatlar, Stiren ve PFAS gibi maddeleri saydı. Bu maddelerin büyük bir kısmının endokrin bozucu özellik taşıdığını; hormon sistemini taklit edebileceğini, baskılayabileceğini veya dengesini bozabileceğini anlattı.
Olası sağlık etkileri
Uzun süre düşük dozda maruziyetin yol açabileceği sağlık sorunları arasında hormonal dengesizlikler, infertilite, adet düzensizlikleri, insülin direnci, obezite, tiroid fonksiyon bozuklukları, erken ergenlik ve bazı kanser türleri (meme, prostat) bulunduğunu söyledi. Arabalı, özellikle bebekler, çocuklar, gebeler ve emziren annelerin daha yüksek risk altında olduğunu vurguladı.
Mutfakta doğru malzeme seçimi neden önemli?
Arabalı, tencere ve mutfak gereçlerinin yalnızca pişirme aracı olmadığını; aynı zamanda yediğimiz besinin kimyasal içeriğini doğrudan etkilediğini belirtti. Yanlış materyal seçimlerinin en sağlıklı yemeği bile riskli hale getirebileceğini söyledi. Özellikle granit ve teflon (PTFE kaplama) ürünlerin çizildiğinde veya yüksek ısıya maruz kaldığında toksik gaz ve parçacık açığa çıkarabileceğini, düşük kaliteli silikonların da kimyasal salınım yapabileceğini aktardı. Ayrıca eski, çizilmiş plastik kaplar, melamin tabaklar (ısıda formaldehit salar), alüminyum tencereler (özellikle asidik gıdalarla) ve tek kullanımlık plastikler konusunda uyardı.
Önerilen alternatifler ve pratik önlemler
Arabalı, plastik yerine mutfakta cam saklama kapları, fırın kapları, borosilikat cam su şişeleri ve döküm tencereler, paslanmaz çelik ürünler, kaplama olmayan seramikler kullanılması gerektiğini söyledi. Ayrıca plastik saklama kabı yerine cam, streç film yerine balmumlu bez, plastik su şişesi yerine cam şişe veya çelik termos, plastik doğrama tahtası yerine cam ya da çelik kullanımının kimyasal maruziyeti ciddi şekilde azaltacağını belirtti.
Son söz
Arabalı, plastiklerin hayatımızdan tamamen çıkarılmasının mümkün olmasa da ısı ile temas eden alanlarda plastikten uzak durmanın en önemli adım olduğunu vurguladı. Sağlıklı beslenmenin yalnızca ne yediğimiz değil, yemeğimizi neyin içinde pişirdiğimiz ve sakladığımızla da ilgili olduğunu; uzun vadede hormon sağlığını korumak, kronik hastalık riskini azaltmak ve çocukları korumak için mutfakta daha bilinçli tercihler yapılmasının gerektiğini söyledi.
ACIBADEM BODRUM HASTANESİ BESLENME VE DİYET UZMANI TUĞÇE ARABALI, MODERN YAŞAMDA MUTFAKLARIN VAZGEÇİLMEZLERİ ARASINDA YER ALAN PLASTİK KAP, TABAK VE PİŞİRME GEREÇLERİNİN SANILDIĞI KADAR MASUM OLMADIĞINI BELİRTEREK, "ÖZELLİKLE ISI, YAĞ VE UZUN SÜRELİ TEMAS DURUMLARINDA CİDDİ SAĞLIK RİSKLERİ OLUŞTURABİLECEĞİNİ GÖSTERMEKTEDİR" DEDİ.
