Denizleri onaran proje: mavi nefes ile kıyılarda somut sonuçlar

Projenin kapsamı ve dönüşümü:

Garanti BBVA ile DenizTemiz Derneği/TURMEPA iş birliğiyle, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Eylül 2021'de başlatılan Mavi Nefes Projesi, başlangıçtaki acil temizlik müdahalesinden bilimsel izleme, habitat restorasyonu ve kapsamlı eğitim programlarını içeren çok bileşenli bir koruma modeline dönüştü. Proje; İstanbul Boğazı, Antalya, Göcek, Saros Körfezi, Prens Adaları ve Van Gölü gibi farklı ekosistemlerde eşzamanlı çalışmalar yürütüyor.

Sahadan gelen veriler ve temizleme çalışmaları:

Temizlik operasyonları deniz süpürgeleri ve sıvı atık alım tekneleriyle sürdürüldü. Proje başlangıcından Temmuz 2026'ya kadar İstanbul Boğazı'nda 311 bin 820 kilogram katı atık toplandı; Van Gölü'nde Ahtapot 6 deniz süpürgesinin çalışmaları sonucu 23 bin 368 kilogram atık çıkarıldı. Toplamda sahadan alınan katı atık miktarı 335 bin 188 kilogram olarak kaydedildi.

Sıvı atık yönetiminde ise Göcek'te hizmet veren üç TURMEPA teknesi Mayıs 2024'ten bu yana 4 bin 133 tekneden 1 milyon 912 bin 982 litre atık teslim aldı; Adrasan-Kemer hattında ise iki yaz sezonunda 4 milyon 500 bin litre siyah ve gri su teknelerden alındı. Bu iki bölgedeki toplam sıvı atık miktarı 6 milyon 412 bin 982 litre'ye ulaştı.

Bilimsel izleme, restorasyon ve uluslararası görünürlük:

Projede sadece atık toplama değil, deniz çayırı transplantasyonu, mercan ve gorgon kolonilerinin korunması ve biyoçeşitlilik araştırmaları da yürütülüyor. Garanti BBVA Genel Müdürü Mahmut Akten, Mavi Nefes’i "bilimsel veriye dayalı, etkisi ölçülebilen ve farklı paydaşların katkısıyla büyüyen uzun soluklu bir dönüşüm programı" olarak tanımladı ve COP31’de projenin uluslararası ölçekte görünür kılınacağına vurgu yaptı.

TURMEPA Yönetim Kurulu Başkanı Şadan Kaptanoğlu ise çalışmaları "atık toplama faaliyetlerini bilimsel araştırmalar, ekosistem restorasyonu, kesintisiz eğitim ve izleme çalışmalarıyla bir araya getiren bütüncül bir koruma modeli" olarak özetledi ve Mavi Nefes deneyiminin COP31'de paylaşılacağını belirtti.

Eğitim ve sahadaki koruma uygulamaları:

Projenin eğitim bileşeni çevrim içi eğitimler, Eğitim Otobüsü ve Mavi Dedektifler programlarını kapsıyor. Buna göre Mavi Nefes’in programları toplamda 143 bin 408 öğrenci ve 7 bin 446 öğretmen olmak üzere 150 bini aşkın kişiye ulaştı. Çevrim içi eğitimlerden ayrı olarak 143 bin 759 kişi faydalandı; içeriklerde iklim değişikliği, enerji-su verimliliği, hava-su-toprak kirliliği, geri dönüşüm ve sıfır atık gibi konular işlendi.

Eğitim Otobüsü beş yıldır ekim aylarında sahaya çıkıyor ve toplam 5 bin 956 öğrenci ile 406 öğretmeni robotik kodlama, üretim atölyeleri ve çevresel tasarım uygulamalarıyla buluşturdu. Mavi Dedektifler programına ise 689 öğrenci ve 44 mentor öğretmen katılarak sıfır atık odaklı proje fikirleri geliştirdi.

Habitat restorasyonu ve izleme sonuçları:

Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi'nde yürütülen deniz çayırı transplantasyonu çalışmalarında Tersane Adası, Darboğaz ve Kille Koyu'nda 14 bin 800 fidye ekildi; yapılan bilimsel takiplerde fidelerin canlılık oranı yüzde 70'in üzerinde tespit edildi. Bu alanlar üç özel işaret şamandırası ile korunarak "Oksijen Üretim Noktası" ilan edildi.

Saros Körfezi saha çalışmalarında farklı derinliklerde sıcaklık ve pH ölçümleriyle bir yıl içinde 44 bin ölçüm kaydı alındı; çalışmalar sırasında 150'ye yakın balıkçı ile birebir iletişim kuruldu. 2024 saha döneminde 14 uzman dalıcı ile 52 dalış gerçekleştirildi ve ekip toplamda 60 saatin üzerinde su altında kaldı. Biyoçeşitlilik kayıtlarında bine yakın canlı gözlenip kayda alındı, ayrıca 700 mercan ve gorgon kolonisi temizlendi.

Mavi Nefes Marmara Denizi İyileştirme Projesi kapsamında Nisan 2026'da başlayan çalışmalarla Prens Adaları'nda 18 dalışta üç deniz çayırı türü (Cymodocea nodosa, Zostera marina, Nanozostera noltii) tespit edildi. Büyükada, Heybeliada, Kaşıkadası ve Burgazada'da toplam 112 bin 627 metrekare deniz çayırı alanı kayda alındı; Büyükada'daki alanların yaklaşık yarısının sağlığını yitirdiği, Heybeliada yatağının ise yaklaşık üçte ikisinin sağlıklı olduğu belirlendi.

Proje çıktıları saha verileri, izleme raporları ve görsel materyallerle desteklenerek hem yerel paydaşlara hem de ulusal ve uluslararası platformlara taşınıyor. Mavi Nefes, sahadaki müdahaleyi bilimsel araştırma ve sürekli eğitimle birleştirerek deniz ekosistemlerinin korunmasına yönelik ölçülebilir adımlar atıldığını gösteriyor.

GARANTİ BBVA VE DENİZTEMİZ DERNEĞİ/ TURMEPA İŞ BİRLİĞİYLE 2021 YILINDAN BU YANA YÜRÜTÜLEN MAVİ NEFES PROJESİ KAPSAMINDA İSTANBUL BOĞAZI VE VAN GÖLÜ'NDEN TOPLAM 335 BİN 188 KİLOGRAM KATI ATIK TOPLANDI.