Divriği Ulu Camii şifahanesinde beliren insan silueti aşkın mührü mü

Divriği'de yeni bir görsel soru işareti

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası şifahanesindeki tavan işlemelerinde beliren insan silueti, eserin sırlarına yeni bir tartışma ekledi. Yapının mimari ve sembolik zenginliğini yıllardır izleyenler, son fotoğraflarda görülen bu figürün anlamını çözmeye çalışıyor.

Anadolu'nun El hamra'sı olarak tarif edilen ve 1985'te UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine alınan eser, Mengücek Beyliği döneminde; camii bölümünü Ahmet Şah adına, darüşşifa bölümünü ise Turan Melek yaptırmıştı. Başmimarı olarak kayıtlarda geçen Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah tarafından 1228'de başlanıp 1243'te tamamlanan yapı, hem mimari detayları hem de belirsiz anekdotlarla dikkat çekiyor.

41 yıllık fotoğrafik miras ve yeni kareler:

Sivaslı gazeteci Sirer Doğan, 41 yıl önce caminin kapıları üzerine düşen güneş ışıklarının kapı içlerinde namaz kılan insan silüetleri oluşturduğunu belgelemiş, bu çalışma Japon araştırmacıların da dikkatini çekmişti. Doğan şimdi yeniden çektiği fotoğraflarla şifahanenin tavan işlemelerinde bir insan siluetinin ortaya çıktığını gösterdi. Doğan'a göre siluet; çekik gözlü, belirgin elmacık kemikli, sarkık bıyıklı bir erkeğe benzetiliyor ve bu figürün Ahmet Şah'a ait olabileceği iddia edildi.

Banisinin kimliği ve sembollerin yorumu:

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Mimarlık, Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, yapıyı hem somut hem soyut göstergeleriyle değerlendirdi. Tuztaşı, şifahanenin dönemin önemli bir sağlık merkezi olduğunu, yapı içinde tıbbi motifler ve akustiğe dair bilimsel çalışmalara işaret eden bulgular bulunduğunu hatırlattı. Buna göre yapı, yalnızca estetik bir eser değil; aynı zamanda dönemin bilgi ve tedavi kültürünü temsil eden bir merkez niteliği taşıyor.

Tuztaşı, tavan işlemelerinde görülen figürün, yapının banisi Turan Melek ile yaptıran Ahmet Şah arasındaki bir ilişkinin metafizik yansıması olabileceğini öne sürdü. Ayrıca yapı kitabesinde Ahmet Şah'ın ismine yer verilmediğini, Turan Melek'in adı geçtiğini hatırlatarak, bu tür görüntülerin bir "şifreleme" yöntemiyle katkılarını gizlice veya sembolik biçimde göstermek amacını taşıyabileceğini belirtti.

Bilimsel inceleme çağrısı:

Tuztaşı, bu tür yorumların ilgi uyandırsa da iddiaların doğrulanması için görselin ve motiflerin bilimsel yöntemlerle incelenmesi gerektiğini vurguladı. Figürün baş kısmı, kıyafet ölçeği ve motiflerin dekorasyon bağlamı nedeniyle kesin kimlik saptamasının şu aşamada mümkün olmadığı; plan, dekorasyon ve taş üzerindeki işaretlerin bütüncül bir okumasının şart olduğu ifade edildi.

Yapının mimarı Hürrem Şah'ın başka eserlerinin bulunmaması, şifahanedeki sembolik dil ve kitabede eksik görünen isimler, araştırmacılar için çözülmeyi bekleyen unsurlar olarak öne çıkıyor. Yapıda adı geçen hekimlerden Abdullah Bağdadi gibi kişiler ve dönemin tıbbi uygulamaları da eserin anlam katmanlarını zenginleştiriyor.

Sonuç olarak, tavan işlemelerinde beliren insan silueti hem yerel ilgi uyandırdı hem de akademik inceleme çağrısı getirdi. Bu görselin gerçekten bir "aşk metafiziği" mi, yoksa dönemin sembolizmini yansıtan farklı bir motif mi olduğu; disiplinler arası bir çalışma ve belge taramasıyla netleşecek gibi görünüyor.

PROF. DR. UĞUR TUZTAŞI, DİVRİĞİ ULU CAMİİ VE DARÜŞŞİFASI’NİN ŞİFAHANE KISMINDA TESPİT EDİLEN İNSAN SİLÜETİNİN, GİZLİ BİR AŞKIN METAFİZİK YANSIMASI OLABİLECEĞİNİ SÖYLEDİ