Guterres: adil geçişi planlamazsak faturayı kaos ve geçim kayıpları ödeyecek

Antalya'da uyarı: iklim eylemi hızlanmalı

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya'da düzenlenen COP31 Dünya Liderler Zirvesi'nde iklim krizine karşı küresel çabanın yetersiz olduğunu vurguladı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde, 9-20 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilen zirvede Guterres, küresel sıcaklık artışı, fosil yakıtlardan uzaklaşma, yenilenebilir enerji yatırımları ve iklim finansmanına ilişkin kapsamlı değerlendirmeler yaptı.

gerçeği söylemekten kaçınmayacağız:

Guterres, konuşmasında "İklim konusundaki ilk görevimiz gerçeği söylemektir. Acı gerçek şu ki iklim krizi bizim önümüze geçiyor" diyerek uyardı. 2025 yılında emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını, son dört yılın kayıtlara geçen en sıcak dört yıl olduğunu ve fosil yakıt çıkarlarının gezegeni tehdit etmeye devam ettiğini hatırlattı. Guterres, iklim felaketlerinin insanların hayatlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri ağır biçimde etkilediğini belirterek bunun "karşılıklı ve kaçınılmaz yıkıma giden bir yol" olduğunu söyledi.

1,5 derece hedefi ve liderlik ihtiyacı:

Paris Anlaşması kapsamındaki 1,5 derece sınırına ilişkin bilimsel verilerin bu sınırın aşılacağını gösterdiğini aktaran Guterres, buna rağmen bilimin teslim olmamayı, daha güçlü mücadele etmeyi önerdiğini vurguladı. "Bu aşımın ne kadar yüksek, ne kadar uzun süreli ve ne kadar yıkıcı olacağını belirleme gücüne sahibiz" ifadesini kullanan Guterres, bunun kalıcı bir mahkumiyet olmaması için liderlik çağrısı yaptı.

fosil yakıtlardan çıkış ve yenilenebilir enerjinin yükselişi

Guterres, son on yılda güneş enerjisi ve elektrikli araçlarda önemli ilerlemeler olduğunu belirtip yenilenebilir enerjinin birçok yerde yeni elektrik üretimi için en ucuz kaynak haline geldiğini söyledi. Güneş enerjisinin on yıl önce dünya elektriğinin yüzde 1'ini ürettiğini, geçen yıl küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünü karşıladığını; elektrikli otomobil payının ise on yıl önce 100 araçtan 1 iken bu yıl yaklaşık üçte bire ulaşmasının beklendiğini aktardı.

lobiler ve geriye dönüş yok:

Fosil yakıtların savunulabilirliğinin giderek ortadan kalktığını ifade eden Guterres, "Fosil yakıtlar da dinozorlar gibi tarihe karışmalı. Ve bu kendiliğinden gerçekleşmeyecek. Dinozorların lobisi yoktu. Fosil yakıtların ise var" diyerek çıkar gruplarının bilimi çarpıtma, politikaları ve eylemleri geciktirme stratejisine işaret etti.

emisyon azaltımı ve acil hızlanma çağrısı

Guterres, küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 oranında azaltılması gerektiğini, mevcut ulusal iklim planlarının bu hedefin oldukça gerisinde kaldığını söyledi. Şartlı taahhütler dahil edildiğinde bile planların gerekli azaltımın ancak en iyi ihtimalle üçte birini karşılayabildiğini belirtti ve bunun sonucunda yüzyıl sonunda 2,5 derecenin üzerinde bir ısınma riskiyle karşılaşılacağını aktardı. "Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var. Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor" uyarısında bulundu.

adil geçiş ve ekonomik boyut:

İklim adaletinin önümüzdeki on yılın belirleyici mücadelesi olduğunu söyleyen Guterres, gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarına erişimdeki eşitsizliğe dikkat çekti. Çin dışındaki yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine ev sahipliği yapmasına karşın küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden azını aldığına işaret etti. Bu ülkelerin borçlanma maliyetlerinin genellikle iki ila üç kat daha yüksek olduğunu vurguladı.

Guterres, "Ortak sorumluluk, ortak güvenlik ve ortak fayda temelinde yeni bir İklim Adaleti Mutabakatı’na ihtiyacımız var" diyerek gelişmiş ülkelerin emisyonlarını hızlı azaltma ve taahhüt ettikleri finansman ile teknolojiyi sağlama sorumluluğunu; yükselen ekonomilerin fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırmasını; gelişmekte olan ülkelerin ise uyum için büyük ölçekli destek almasını talep etti.

enerji politikaları, kömür ve hedefler

UNEP'in Emisyon Açığı Raporu'na atıfta bulunan Guterres, 2035 yılına kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyesine göre en az üç katına çıkarılması gerektiğini söyledi. Emisyon azaltım teknolojileri uygulanmayan kömürden elektrik üretiminin 2035'e kadar en az yüzde 75 azaltılması ve 2040'a kadar neredeyse sona erdirilmesi; petrol ve doğal gaz kullanımının ise yaklaşık üçte bir oranında azaltılması gerektiğini belirtti.

Hükümetlerin enerji politikalarını bu hedeflerle uyumlu hale getirmeleri gerektiğini ifade eden Guterres, bunun çalışanları ve toplumları koruyan güvenilir ulusal yol haritalarıyla sağlanması gerektiğini söyledi. "Yeni kömür projelerine hayır. 1,5 derece hedefini daha da ulaşılmaz hale getirecek yeni petrol ve doğal gaz altyapılarına hayır" çağrısını yineledi ve metan emisyonlarının keskin biçimde azaltılması, yenilenebilir enerjinin, elektrik şebekelerinin, enerji depolama sistemlerinin ve temiz elektrifikasyonun hızla yaygınlaştırılması gerektiğini aktardı. Konuşmasında ayrıca ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına vurgu yaptı.

adli geçişin bedeli ve finansman:

Guterres, iklim değişikliğine uyumun bir hayatta kalma meselesine dönüştüğünü belirterek erken uyarı sistemleri ve sel, kuraklık ile deniz seviyesi artışlarına karşı koruma ihtiyacını vurguladı. İklim değişikliğine bağlı kayıp ve zararların karşılanmasında finansmana erişimin önemine değinerek şu hedefleri sıraladı: gelişmiş ülkelerin 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlaması; uyum finansmanını en az üç katına çıkaracak somut planlar; 1,3 trilyon dolarlık hedefin gelişmekte olan ülkelere gerçekten ulaşan finansmana dönüşmesi.

Guterres, çok taraflı kalkınma bankalarının Bakü taahhütlerinin ötesine geçmesi gerektiğini, özel yatırımların harekete geçirilmesi, yenilikçi finansman araçlarının kullanılması ve kırılgan ülkelere uygun destek mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiğini söyledi. Bağışçı ülkelerin Yeşil İklim Fonu ile Kayıp ve Zararların Karşılanması Fonu’na yeni kaynaklar aktarması çağrısında bulundu.

kirletenlerin mali sorumluluğu ve küresel iş birliği

Guterres, fosil yakıt şirketlerinin karları ile iklim zararları için ayrılan kaynakları karşılaştırdı: dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin yalnızca son çeyrekte 95 milyar dolar kar elde ettiğini, buna karşılık Kayıp ve Zarar Fonu’na yaklaşık 600 milyon dolar aktarıldığını söyledi ve "Bu miktar, söz konusu şirketlerin yaklaşık 14 saatte elde ettiği kara eşit" dedi. Hükümetlerin olağanüstü karları vergilendirmesi ve bu geliri kırılgan ülkelerin toparlanmasına aktarması gerektiğini vurguladı: "Kirletenler bedelini ödemelidir."

Guterres, ticaret engelleri, teknoloji tekelleri ve jeopolitik rekabetin enerji dönüşümünü daha maliyetli hale getirebileceğini belirterek ülkelerin bazı konularda birlikte hareket etmesi gerektiğini söyledi. İklim müzakerelerinin başarısının alınan kararların ötesinde sahada elde edilen sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini vurgulayıp BM bünyesindeki çalışma alanlarına değindi.

kararlılık ve veda mesajı:

Konuşmasını iklim savunucularına hitap ederek sürdüren Guterres, "Sizler bu mücadelenin vicdanısınız" dedi ve özel çıkar gruplarına karşı duranlara destek mesajı verdi. Gelecek yıl BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını anımsatan Guterres, sözlerini şöyle tamamladı: "Gelecek yıldan itibaren artık Genel Sekreter olmayacağım. Ancak şundan emin olabilirsiniz: Gerçeği söylemekten vazgeçmeyeceğim. Ve bu gerçek uğruna mücadele etmekten vazgeçmeyeceğim. Sizinle omuz omuza duracağım."

Guterres'in sözleri, COP31'de liderlere ve küresel topluma hem acil eylem hem de adil finansman dağılımı çağrısını bir kez daha hatırlattı: "Ya adil geçişi planlayacağız ya da bunun bedelini kaos ve kaybedilen geçim kaynaklarıyla ödeyeceğiz."

BM Genel Sekreteri Guterres: "Ya adil geçişi planlayacağız ya da bunun bedelini kaos ve kaybedilen geçim kaynaklarıyla ödeyeceğiz"