Hizan'da kuşaktan kuşağa doğal pekmez üretimi

Hizan'da pekmez geleneği:

Bitlis'in Hizan ilçesine bağlı Akşar köyünün Kılavuz mezrasında yetiştirilen siyah üzümler, hem sofralık olarak tüketiliyor hem de ihtiyaç fazlası ürünler geleneksel yöntemlerle pekmeze dönüştürülüyor. Bölgedeki üretim, yaklaşık bir asrı aşkın süredir köy hayatının ayrılmaz bir parçası olarak sürüyor ve 13 köyde ortaklaşa yürütülen çalışmayla hasat dönemlerinde yoğunlaşıyor.

pekmen yapımının aşamaları:

Pekmez üretimi önce üzümün toplanması ve ezilmesiyle başlıyor. Üzümler köylerdeki havuzlarda çiğnenerek suyu çıkarılıyor; bu ham üzüm suyu, geleneksel maya olarak kullanılan beyaz toprakla karıştırılıyor ve büyük kazanlara alınarak kaynatılıyor. İlk kaynatma sonrası süzülen şıra daha büyük kazanlara aktarılıyor ve yaklaşık 5-6 saat boyunca sabırla kaynatılıyor. Bu uzun işlem sonucunda üzüm suyu koyulaşarak pekmeze dönüşüyor.

Üretimde verim oranı da kuşaktan kuşağa aktarılan bilgiyle sabit kalmış durumda: yaklaşık 100 kilogram üzüm şırasından 30-35 kilogram pekmez elde ediliyor. Elde edilen pekmezler dinlendirildikten sonra kaplara doldurularak satışa sunuluyor.

köy yaşamı ve kültürel önem:

Hizan'da pekmez üretimi sadece bir gıda maddesi hazırlığı değil, aynı zamanda toplumsal bir ritüel. Köylerin ortak alanlarına kurulan kazanlarda, önceden ezilmiş üzümler saatlerce kaynatılırken komşular arasında dayanışma ve bilgi paylaşımı öne çıkıyor. Bu üretim biçimini sürdüren üreticilerden Erkan Özer, bağ bakımından hasata, sıkımdan kaynatmaya kadar tüm aşamaları dedelerinden kalan yöntemlerle sürdürdüklerini belirtiyor.

Geleneksel üzüm pekmezi bölge mutfağının vazgeçilmezi olarak özellikle kış aylarında tercih ediliyor; yöre halkı pekmezi hem lezzet kaynağı hem de öksürük ve solunum yolu rahatsızlıklarına karşı doğal bir destek olarak kullanıyor. Bu pratik bilgi ve üretim kültürü, kuşaktan kuşağa aktarılmaya devam ederek Hizan'ın kırsal dokusunun korunmasına katkı sağlıyor.

Hizan'da bir asırlık gelenek: Üzümden doğal pekmez üretiyorlar