UAD'nin kararı ve davanın kapsamı
Birleşmiş Milletler’in en üst düzey yargı organı olan Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Gambiya tarafından 2019'da açılan dava sonucu nihai kararını açıkladı. UAD Başkanı Yargıç Yuji Iwasawa tarafından ilan edilen hükümde, mahkeme heyetinin 15 yargıçtan oluştuğu ve kararın 6’ya karşı 9 oyla alındığı belirtildi. Karar, 2017'de Myanmar güvenlik güçlerinin Arakan eyaletinde başlattığı askeri operasyonları esas alarak değerlendirildi.
Mahkeme, Gambiya davasında 11 devletin müdahil olduğunu kaydederek, soruşturma kapsamındaki bulguların kapsamlı ve ayrıntılı delillere dayandığını vurguladı. UAD'nin kararı, operasyonların niteliği ve ardından yaşanan kitlesel göçlerle ilgili hukuki tespitleri içeriyor.
Mahkemenin bulguları:
Yargıç Iwasawa, mahkemenin değerlendirmesine göre Myanmar güvenlik güçlerinin binlerce Rohingya sivili öldürdüğünü, yaygın cinsel şiddet ve çocuklara yönelik aşırı şiddet eylemleri gerçekleştirildiğini tespit etti. Ayrıca, kaçmaya çalışan Rohingyalara yönelik saldırılar ve fiziksel yok etmeye yönelik eylemler mahkemenin bulguları arasında yer aldı.
Kararda öne çıkan diğer tespitler arasında Rohingya köylerinin sistematik ve hedefli biçimde yakıldığı, yerlerine kalıcı altyapı inşa edildiği ve bu bölgelerde Rohingya olmayan nüfusun yerleştirildiği yer aldı. UAD, delillerin Rohingya köylerinin kapsamlı biçimde tahrip edildiğini ve bu yüzden çok sayıda kişinin evlerine geri dönemediğini gösterdiğini belirtti.
Mahkemenin ifadelerine göre 700 binden fazla Rohingya üyesi, Arakan eyaletinin kuzeyinden Bangladeş’e kaçmak zorunda kaldı. Kaçanların çoğu için geri dönme ya da geçim sağlama imkanları, köylerin yıkılması ve yerlerine yeni altyapı inşa edilmesi nedeniyle ya son derece sınırlı hale geldi ya da tamamen ortadan kalktı.
UAD'nin hüküm ve talepleri:
UAD, Myanmar'ın Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğine hükmetmiş ve aynı oy çokluğuyla Myanmar güvenlik güçlerinin yanında hareket eden kişilerin soykırımın önlenmesi yükümlülüğünü yerine getirmediğini tespit etmiştir. Mahkemenin hükümleri arasında Myanmar'ın devam eden ihlallerini derhal sona erdirmesi, ihlallerin tekrarlanmayacağına dair güvence ve garantiler vermesi, Soykırım Sözleşmesi hükümlerini uygulamak için gerekli yasal düzenlemeleri yapması ve sorumlular hakkında etkili soruşturmalar yürütmesi yer aldı.
Iwasawa, mahkemenin ayrıca mağdurların zararlarının giderilmesi yükümlülüğü bulunduğuna hükmettiğini, ancak tazminat miktarı ve ödeme yöntemine ilişkin kararın sonraki bir aşamada verilebileceğini kaydetti.
Uluslararası yankılar ve hukuki bağlam
Karar, Lahey'de mahkeme salonu dışında bekleyen Rohingya hakları aktivistleri tarafından coşkuyla karşılandı; Bangladeş'teki Rohingya kamplarında da güçlü tepkiler görüldü. UAD kararı, 1948 Soykırım Sözleşmesi'nin imzalanmasından bu yana bir devletin soykırım işlediğine ilişkin ilk kesin hüküm olma niteliğini taşıyor.
Mahkeme, önceki uluslararası hukuki uygulamalara atıfta bulunarak Ruanda ve eski Yugoslavya için kurulan özel mahkemelerin bireyleri soykırımdan mahkum ettiğini; 2007'de UAD'nin Sırbistan hakkında verdiği kararda ise doğrudan devlet sorumluluğu bulunmadığını, ancak Srebrenitsa soykırımını önleme yükümlülüğünün ihlal edildiğinin tespit edildiğini hatırlattı.
Gambiya'nın açtığı dava, Myanmar'ın 2017'de gerçekleştirdiği operasyonların uluslararası hukuka aykırılığını merkezine aldı ve UAD'nin nihai kararı, ilgili devletlerin müdahil olmasının ardından geniş bir hukuki tartışma alanı açtı. Mahkemenin kararının uygulanması, uluslararası toplumun ve ilgili devletlerin atacağı adımlarla şekillenecek; mahkemenin tazminat ve uygulama mekanizmalarına ilişkin sonraki aşama kararları yakından izlenecek.

Uluslararası Adalet Divanı (UAD), yedi yıl süren davanın ardından nihai kararında, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara (Rohingya) soykırım uyguladığına hükmetti.
Henüz yorum yapılmamış
Bu içerik hakkında ilk yorumu siz yapın!