Atatürk Onayıyla Erzurum’dan ABD’ye: 1938 Anadolu Çoban Köpekleri
Erzurum’un yüksek yaylalarından seçilen Anadolu çoban köpeklerinin 1938 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderilmesi, yalnızca bir hayvan sevkiyatı değil; diplomatik, bilimsel ve askerî boyutları olan çok katmanlı bir ilişki ağını ortaya koyuyor.
Süreç ve diplomasi
Araştırmacı Taner Özdemir ve akademisyen Dr. Işıl Acehan tarafından ortaya konan arşiv verilerine göre süreç, ABD Tarım Bakanı Henry Wallace’ın “dünyanın en iyi çoban köpeğini bulma” girişimi kapsamında şekillendi. Dönemin Washington Büyükelçisi Mehmed Münir Ertegün’ün girişimleriyle konu Ankara’ya taşındı ve Mustafa Kemal Atatürk’ün onayı alınarak Erzurum’dan biri dişi biri erkek iki köpek seçildi. O dönemde köpek ihracatı yasak olmasına rağmen bu sevkiyat istisnai ve sembolik bir diplomatik jest olarak değerlendirildi.
Bilimsel testler ve askerî kullanım
ABD’ye gönderilen köpekler laboratuvar ortamında bilimsel testlere tabi tutuldu; güçlü içgüdüleri ve bağımsız karakterleri nedeniyle dikkat çektiler. Arşiv belgeleri, II. Dünya Savaşı yıllarında bu köpeklerin ABD Donanması tarafından Maryland’de bulunan bir telsiz istasyonunun korunmasında görevlendirildiğini ortaya koyuyor.
Araştırmanın kaynakları ve önemi
Taner Özdemir, bu konudaki en kapsamlı çalışmalardan birinin, Türk-Amerikan ilişkileri bağlamında otorite kabul edilen Dr. Işıl Acehan’ın "Erzurumlu Çoban Köpekleri" başlıklı akademik makalesi olduğunu vurguluyor. Acehan’ın titiz arşiv çalışmaları sayesinde Karabaş ve Fındık ile ABD’de doğan yavruları Joenun tarihsel süreci ayrıntılarıyla izlenebilir hâle geliyor.
Anadolu’dan dünyaya uzanan bir bağ
Bu vakıa, Erzurum’un hayvancılık kültürünün uluslararası alanda nadir görülen bir yansıması olarak öne çıkıyor. Hem diplomatik hem de askerî kayıtlarda iz bırakan bu olay, Anadolu çoban köpeklerinin sadece yerel değil, küresel tarihte de kabul gören bir rol oynadığını gösteriyor.
ARAŞTIRMALAR, ERZURUM’UN YÜKSEK YAYLALARINDAN SEÇİLEN ANADOLU ÇOBAN KÖPEKLERİNİN 1938 YILINDA AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ’NE GÖNDERİLDİĞİNİ VE BU SÜRECİN YALNIZCA BİR HAYVAN SEVKİYATI DEĞİL, DİPLOMATİK, BİLİMSEL VE ASKERÎ BOYUTLARI OLAN ÇOK KATMANLI BİR İLİŞKİ AĞI OLUŞTURDUĞUNU ORTAYA KOYDU.
