Arşiv belgeleri Altunköprü'nün tarihine yeni pencere açtı

Araştırmanın konusu ve kaynakları:

Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü doktora öğrencisi Eshraf Sadun Taha Orug, Altunköprü'nün tarihî, sosyal ve kültürel geçmişini Osmanlı arşiv belgeleri temelinde ele alan doktora tezini tamamladı. Çalışma, 16. yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına dek uzanan bir zaman dilimini inceliyor ve bölgenin tarihsel dönüşümüne ilişkin arşiv temelli veriler sunuyor.

Tezde başta Kerkük Mufassal Tahrir Defteri olmak üzere tahrir ve mühimme defterleri, temettuat kayıtları, vakıf belgeleri ve çeşitli idari yazışmalar kullanıldı. Araştırma bu kaynaklar aracılığıyla hem merkezi hem de taşra kayıtlarından hareketle bölgenin uzun dönemli dinamiklerini ortaya koyuyor.

Bulgular ve tarihsel değerlendirme:

Çalışmada Altunköprü adının kökeni, bölgenin sosyolojik yapısı, coğrafyası, iklimi, mimari unsurları ve idarî yapısı ayrıntılı şekilde ele alındı. Ayrıca köy, mahalle ve mevki adlarının tarih sürekliliği ile yerel kullanım biçimleri arşiv belgeleri üzerinden değerlendirildi ve Altunköprü'nün Osmanlı taşra coğrafyasındaki konumuna ilişkin yeni veriler ortaya kondu.

Tezde Altunköprü'nün Osmanlı hakimiyetine girişi ve sonraki tarihî gelişimi de incelendi. Özellikle Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1535 yılında gerçekleştirilen Irakeyn Seferi sırasında ordunun aldığı güzergâha dair kayıtlar değerlendirildi; belge tespitleri, Ordû-yı Hümâyun'un Kerkük Sancağı içindeki menzillerden geçtikten sonra Gök Tepe ve Altunköprü rotasını takip ederek Tebriz yönüne ilerlediğini gösteriyor.

Ayrıca çalışmada Birinci Dünya Savaşı sonrasında Musul, Kerkük ve Süleymaniye çevresinde yaşanan gelişmeler, Musul meselesinin uluslararası platforma taşınması ve 5 Haziran 1926 tarihli Ankara Antlaşması sonrası Musul vilayetinin Irak'a bırakılması süreci de ele alındı.

Tezin yapısı ve akademik katkısı:

Doktora tezi üç bölümden oluşuyor: İlk bölüm Altunköprü'nün tarihî ve coğrafî özellikleri ile idarî, sosyal ve kültürel yapısını; ikinci bölüm Osmanlı arşiv belgelerini; üçüncü bölüm ise belgelerin konu özetleri ve çevriyazılı metinlerini kapsıyor. Bu düzen, kaynak temelli tartışmayı metin çözümlemeleriyle doğrudan ilişkilendiriyor.

Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hasan Uslu, çalışmanın tarihi kaynakların bilimsel araştırmalarla gün yüzüne çıkarılması ve kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılması bakımından önemine vurgu yaptı. Uslu, üniversitedeki nitelikli akademik çalışmalara dikkat çekerek Eshraf Sadun Taha Orug'u kutladı ve başarı diledi.

Çalışma, Altunköprü özelinde yer adları ve taşra coğrafyasına dair arşiv temelli verileri sistematik biçimde derleyerek bölgesel tarih yazımına katkı sunuyor; aynı zamanda kültürel mirasın korunması ve akademik aktarımı açısından önemli bir kaynak niteliği taşıyor.

NİĞDE ÖMER HALİSDEMİR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ DOKTORA ÖĞRENCİSİ ESHRAF SADUN TAHA ORUG, ALTUNKÖPRÜ’NÜN TARİHİ, SOSYAL VE KÜLTÜREL GEÇMİŞİNİ OSMANLI ARŞİV BELGELERİ IŞIĞINDA ELE ALDIĞI DOKTORA TEZİNİ TAMAMLADI.