Acıbadem Hastanesi uyarıyor: erken tanı ve tarama şart
Acıbadem Hastanesi, meme kanserinde şikayetlerin başlamasını beklemenin riskli olduğunu belirterek, düzenli tarama ve risk değerlendirmesinin önemine dikkat çekti. Meme kanseri kadınlarda en sık görülen kanser türlerinden biri olup, tanı alma medyan yaşı 54 olarak bildirildi. Tanı konulanların yaklaşık 10’da 1’i 45 yaşından küçüktür ve bir kadının yaşamı boyunca meme kanserine yakalanma riski ortalama %13 civarındadır (yaklaşık her 8 kadından 1’i).
meme kanseri verileri ve mortalite eğilimleri:
Son yıllarda meme kanseri görülme oranları yılda ortalama %1 artarken, 50 yaşın altındaki artış %1,4 seviyesinde gözlemleniyor. Buna karşın meme kanserinden ölümler 1989’dan bu yana azalmakta; 2023’e kadar toplamda %44 düşüş kaydedildi. Vakaların %45,9’u lokalize evrede tanı alırken, tanı alan kadınların yaklaşık %75’inde aile öyküsü veya bilinen risk faktörü bulunmuyor; bu nedenle herkese yönelik rutin tarama vurgulanıyor.
risk faktörleri nelerdir?:
Meme kanseri riskini etkileyen faktörler arasında değiştirilebilen etmenler (obesite, beslenme, fiziksel aktivite) ile değiştirilemeyen etmenler (yaş, ırk, genetik) yer alıyor. Menopoz sonrası artan yağ dokusu östrojen düzeylerini yükseltebilir ve risk artırabilir. Ayrıca yüksek insülin seviyelerinin bazı kanserlerle ilişkisi olduğu belirtiliyor. Fiziksel aktivitenin artırılması riskin azalmasına katkı verebilir; önerilen hedef yetişkinler için haftada 300 dakika veya daha fazla aktivitedir. Alkol tüketimi miktar arttıkça riski yükseltir ve hiçbir miktarın tamamen güvenli olmadığı vurgulanır. Sigara birçok kanser riskini artırırken, bazı çalışmalar sigaranın meme kanseri riskini de yükseltebileceğini öne sürmektedir.
doğum kontrol hapları, hormon tedavileri ve gebelik etkileri:
Araştırmalar, doğum kontrol haplarını 10 yıldan uzun süre kullananlarda meme kanseri riskinde hafif artış gösterebildiğini işaret ediyor. Hormon replasman tedavisinin ise 5–10 yıldan uzun kullanımda risk artışı ile ilişkilendirildiği bildirildi. Gebelik öyküsü de karmaşık bir etkiye sahip: hiç hamile kalmamak veya ilk gebeliği 35 yaş ve sonrası yaşamak riski hafifçe artırırken, çok sayıda gebelik geçiren veya genç yaşta ilk gebeliği yaşayanların riski genel olarak daha düşük bulunuyor. Emzirmenin, özellikle bir yıl veya daha uzun sürdüğünde, meme kanseri riskini biraz azalttığına dair bulgular mevcut.
genetik ve meme yoğunluğu:
Aile içinde birinci derece akrabalarda (anne, kız kardeş, kız) meme kanseri öyküsü riski artırır. Meme kanserlerinin yaklaşık %5–10’u genetik mutasyonla ilişkilidir; en çok bilinenler BRCA1 ve BRCA2 mutasyonlarıdır. Bu mutasyonlara sahip kişilerde yaşam boyu meme kanseri riski %40–80 olarak bildirildi. Ayrıca kanserlerin yaklaşık 10’da 1’i aile içinde aktarılan genetik mutasyonlardan kaynaklanmaktadır. Meme dokusu yoğun olanlarda yağlı dokuya göre daha yüksek risk bildirilmiş; 40 yaş üstü yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda relatif risk yaklaşık 4 kat daha yüksek bulunmuştur ve bu grupta daha erken tarama önerilmektedir.
görüntüleme yöntemleri, tarama sıklığı ve sınırlamalar:
Meme kanserinin görüntülenmesinde en yaygın yöntem mamografi (MG) olarak tanımlanıyor; düşük dozlu X-ışını ile yapılan mamografi, erken evre asemptomatik tümörleri tespit etmede ve ölüm oranlarını azaltmada altın standart kabul edilir. Mamografi tarama amaçlı ve tanısal amaçlı kullanılabilir. Tarihsel olarak mamografi taraması 1960’larda başlayan çalışmalarla etkinliği gösterdi; düzenli mamografi taramaları agresif tedavi gereksinimini ve meme kanserinden kaynaklanan ölümleri azaltıyor. Genel veri mamografi taramasının ölümü %25–30 arasında azalttığını gösteriyor.
Tarama mamografisi için öneriler arasında 40 yaş ve üzeri asemptomatik kadınlarda yılda bir veya en geç 2 yılda bir çekim yer alıyor; yüksek risk grubunda daha erken başlamak önerilebiliyor. Tarama öncesi adet döngüsünün 5–12. günleri en uygun zaman olarak belirtiliyor ve inceleme öncesi parfüm, deodorant, pudra gibi ürünlerin kullanılmaması tavsiye ediliyor.
3 boyutlu mamografi ve ek görüntülemeler:
Dijital meme tomosentezi olarak da bilinen 3 boyutlu mamografi yoğun dokularda kanser tespitini iyileştirebilir ve yanlış pozitif geri çağırma oranlarını düşürebilir. Birçok çalışma 3D mamografinin takip testleri için tekrar çağrılma olasılığını azalttığını ve bazı yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda daha faydalı olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte 3D mamografiler genellikle 2D’ye göre daha pahalıdır. Amerikan Kanser Derneği (ACS) hem 2D hem 3D mamografiyi kılavuzlarında öneriyor.
Yüksek riskli kadınlarda mamografiye ilaveten ultrason (US) tarama amacıyla kullanılabilir; özellikle yoğun meme dokulu, 50 yaş öncesinde tanı alan veya kişisel meme kanseri öyküsü olanlarda yıllık MR önerilebiliyor. Tanısal mamografi; kitle, aksillada lenfadenopati, meme başı akıntısı, cilt değişiklikleri veya odak ağrı gibi belirtilerde önerilmektedir.
mamografinin riskleri ve sınırlamaları:
Mamografi bazı kanserleri tespit etmeyebilir (yanlış negatif) ve bazı iyi huylu lezyonlar kanser şüphesiyle tekrar çağrıma yol açabilir (yanlış pozitif); bu durum ek testlere, duygusal strese ve maliyete neden olabilir. Test sırasında ağrı veya rahatsızlık hissedilebilir. Bu nedenle tarama yaptıracak kişilerin mamografinin faydalarını ve sınırlamalarını bilmesi önemlidir.
Sonuç olarak, Acıbadem Hastanesi'nin mesajı nettir: şikayetleri beklemeyin, rutin taramalarınızı aksatmayın ve bireysel risk faktörlerinizi mutlaka değerlendirin; erken tanı tedavi seçeneklerini ve sağkalımı olumlu etkiler.
DR. RABİA KARASU
Henüz yorum yapılmamış
Bu içerik hakkında ilk yorumu siz yapın!