Erzurum hukukçularına göre yapay zekâ: hesapta hız, kararda insan

Araştırmanın kapsamı ve yöntemi:

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Bilişim Hukuku Dergisi'nde yayımlanan "İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Alanında Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Hukukçu Görüşleri" adlı çalışmayı Ceyhun Serçemeli yürüttü. Çalışma, nitel araştırma yöntemiyle Erzurum'da görev yapan avukat, hâkim ve akademisyenlerle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirerek hukukçuların yapay zekâ algısını irdeledi.

Araştırmada katılımcı grupların teknolojiye yaklaşımları ayrıntılı biçimde kaydedildi; amaç, yapay zekânın hukuk pratiğindeki yerini ve sınırlarını meslek mensuplarının gözünden ortaya koymaktı.

Bulgular ve meslek gruplarının tutumları:

Çalışma, yapay zekânın hız ve verimlilik sağladığını tespit etmekle birlikte, hukuk mesleğinde insan unsurunun korunduğunu vurguladı. Görüşmelerde öne çıkan tutumlar üç ana başlıkta toplandı: avukatlar, hâkimler ve akademisyenler.

Avukatlar, duruşma ve müvekkil etkileşimlerinde duygusal zekâ, vicdan ve empati gibi unsurların kritik olduğunu belirleyerek yapay zekâya en katı mesafeyi koyan grup oldu. Hâkimler ise teknik hesaplama ve veri analizlerinde yapay zekâdan sınırlı düzeyde yararlanılabileceğini kabul etmekle birlikte; yargılamada belirleyici olan vicdani kanaat nedeniyle karar süreçlerinde teknolojinin ikame edilemeyeceğini düşündüler. Akademisyenlerse, etik ilkeler gözetildiği sürece ders ve bilimsel araştırmalarda yapay zekâ araçlarının kullanılabileceğini ifade etti.

Teknik uygulama alanları:

Çalışmada yapay zekânın özellikle hesaplama ağırlıklı alanlarda somut katkı sağladığı belirtildi. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai alacakları ve sosyal güvenlik ödemeleri gibi karmaşık hesaplamalarda yapay zekânın hızlı ve doğru sonuçlar sunarak önemli zaman tasarrufu getirebileceği kaydedildi. Bu tür teknik görevlerde yapay zekânın belge hazırlama ve veri analizinde destekleyici bir rol üstlenmesi önerildi.

Buna karşın, dava sürecinde müvekkille kurulan güven ilişkisi, duruşma esnasındaki sözel ve sözel olmayan iletişim, hâkim kararlarındaki vicdani kanaat gibi hususların yapay zekâ tarafından ikame edilemeyeceği katılımcılar tarafından vurgulandı.

Hibrit model önerisi ve eğitim çağrısı:

Araştırmanın sonuç bölümünde hukuk pratiği için bir hibrit model önerildi: Yapay zekâ hesaplamalar, veri analizi ve belge hazırlama gibi teknik görevlerde araçsallaştırılmalı; ancak karar alma süreçleri, müvekkil ilişkileri ve vicdani kanaat gerektiren aşamalar insan odaklı yürütülmelidir.

Çalışmada ayrıca geleceğin hukukçularının yapay zekâ ve dijital araçları etkin ve bilinçli kullanabilmeleri için hukuk eğitiminde bu konulara yönelik farkındalık oluşturulmasının önemi vurgulandı. Araştırmada yer alan ifadelere göre: "Yapay zekâ hukuk alanında önemli bir yardımcı araç olarak değer kazanacak, ancak insanın duygusal zekâ ve vicdani yetilerini tamamlayıcı bir rol üstlenecektir. İnsan faktörü ve duygusal zekâ her zaman adaletin sağlanmasında belirleyici olmaya devam edecektir."

Sonuç olarak, Erzurum'da yapılan nitel çalışma hukuk dünyasında yapay zekânın tartışılmasında teknik faydalarla etik ve insani sınırların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Araştırma, teknoloji ile insan odaklı hukuki uygulama arasında dengeli bir yol arayışını temel öneri olarak sunuyor.

TEKNOLOJİDE YAŞANAN HIZLI GELİŞMELERLE BİRLİKTE YAPAY ZEKÂ ARAÇLARININ KULLANIMI HER GEÇEN GÜN ARTARKEN, BU TEKNOLOJİNİN HUKUK DÜNYASINDAKİ YERİ BİLİMSEL BİR ARAŞTIRMAYA KONU OLDU.