Köyün fındığından uluslararası raflara: Paralı köyü kooperatif modeli

Kooperatifin doğuşu ve hedefleri:

Sakarya’nın Karasu ilçesi Paralı köyünde yaşayan fındık üreticileri, ürünlerini kabuklu olarak tüccara satmak yerine değer zincirini köyde tamamlamak amacıyla bir araya geldi. 2013 yılında başlatılan girişim, köyün ortaklaşa kurduğu Kırsal Kalkınma Kooperatifi çatısı altında şekillendi. Amaç, hammaddeyi dışarıya vermek yerine kırma, kavurma ve nihai ürün üretimi süreçlerini köyde gerçekleştirerek katma değerin üreticide kalmasını sağlamaktı.

Kooperatif modeli, hem üreticinin gelirini artırmayı hem de kırsal alanda sürdürülebilir istihdam yaratmayı hedefliyor. Projenin arkasında yer alan üreticilerin büyük çoğunluğu köy sakinleri; neredeyse her aile ürünün bir parçasında yer alıyor.

Tesisleşme ve üretim kapasitesi:

Kooperatif, Doğu Marmara Kalkınma Ajansı desteğiyle ilk olarak kırma, ardından kavurma tesisi kurdu. Beş yıllık planlı çalışma sonucunda, köyde işlenen fındıkların çeşitlenmesiyle 20 farklı üründen oluşan bir portföy ortaya çıktı. Paralı köyünün yıllık üretimi 1.000 ton civarında olup, şimdilik bu üretimin yaklaşık %20’si kooperatif bünyesinde işlenebiliyor.

Projede görev alan üreticilerin sayısı ve odağı büyüyor: yaklaşık 100’ün üzerinde üretici kooperatife ortak olurken, mevsimsel değişikliklerle ortalama 12 kadın çalışanın istihdama katıldığı bildirildi. Tüm işlemler köyde yönetilerek ürünler nihai tüketime hazırlanıyor; böylece aradaki katma değer köyde kalıyor.

Pazar erişimi ve ihracat adımları:

Kooperatifin ürünleri Sakarya, Kocaeli ve Düzce’deki yerel zincir marketlerin raflarında yer alırken, satış kanları arasında internet sitesi ve yakın bölge sevkiyatları bulunuyor. Projenin dikkat çeken adımlarından biri ise ürün yelpazesine alınan çikolata çeşidi oldu: "Sakarya Çikolatası" adıyla geliştirilen fındıklı ürünün ilk ihracatı Amerika’ya yapıldı. Bu adım, katma değeri artırma stratejisinin dış pazarda da karşılık bulduğunu gösteriyor.

Doğu Marmara Kalkınma Ajansı Genel Sekreteri Mustafa Çöpoğlu süreci, kırsal kalkınma açısından örnek bir model olarak nitelendiriyor. Kooperatifin, üreticinin fındığı doğrudan tüccara verip aradaki işlemleri kaybetmek yerine kendi bünyesinde tamamlaması sayesinde üretici lehine bir dönüşüm sağladığı vurgulanıyor.

Yerel dayanışma ve gelecek planları:

Kuzey Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Başkanı Özgür Uğur 2013’ten bu yana süren yolculuğu anlattı; hedeflerin halen daha ileriye yönelik olduğunu ve bölge marketlerine düzenli sevkiyat ile internet satışlarının sürdüğünü belirtti. Uğur, projenin başlangıcında kantarı emanet alarak çıktıkları yolculuğun bugün somut ürünler ve ihracat bağlantılarına dönüştüğünü aktardı.

Köydeki üreticilerden Bilgin Uğur Işık ise dayanışma ruhuna dikkat çekiyor: herkesin akraba olduğu bir toplulukta üretimin ortaklaşa yürütülmesi hem sosyal bağları güçlendiriyor hem de çalışma hayatını köy yaşamına entegre ediyor. Üretimin köyde kalması ve istihdamın artırılması, projenin merkezindeki iki ana hedef olarak öne çıkıyor.

Kooperatif, hâlihazırda üretimin sınırlı bir kısmını bünyesinde işleyebilse de ileriye dönük hedefler arasında işleme oranını %100 seviyesine çıkarmak ve üretimin katma değerini tamamen köye bırakmak bulunuyor. Projenin başarı hikâyesi, benzer köy girişimleri için bir örnek teşkil edebilir; desteğini esirgemeyen Doğu Marmara Kalkınma Ajansına kooperatif tarafından teşekkür ediliyor.

Bütün köy bu fabrikaya ortak