Muhtarlığın kaldırılması kamu maliyesinde beklenen tasarrufu sağlamayabilir

Muhtarlık tartışmasının özeti:

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Ali Çiçek, son dönemde gündeme gelen muhtarlıkların kaldırılması tartışmasının bütçeye etkisini değerlendirdi. Çiçek, muhtarlık kurumunun mevcutta devlet bütçesine olan yükünün 24 milyar lira civarında olduğunu, kurumun kaldırılması halinde bu maliyetin yeni düzenlemeler nedeniyle 4-5 kat artmasının muhtemel olduğunu söyledi.

Tarihî köken ve kurumun rolü:

Çiçek, muhtarlığın Osmanlı öncesine uzanan bir geçmişinin bulunduğunu vurguladı. Kurumun Emeviler ve Abbasiler mirası olarak Selçuklulara, oradan da Osmanlı uygulamalarına taşındığına dikkat çekti. 1833 yılında Kastamonu ayanının ölümü sonrası Tanzimat döneminde iki muhtarın görevlendirildiğini, 2. Mahmut döneminde güvenlik ve vergi toplama işlevleri nedeniyle muhtarlığın yaygınlaştırıldığını aktardı. Ayrıca muhtarlığın 1933-1944 yılları arasında kaldırıldığını, 1944'te tekrar yürürlüğe girdiğini ve o tarihten beri mahalle ile devlet arasında önemli bir irtibat noktası olmaya devam ettiğini belirtti.

Kaldırma tartışması bütçeyi nasıl etkiler:

Çiçek, e-Devlet kullanımının artmasının bazı bürokratik işler için muhtarlık ihtiyacını azalttığını kabul etmekle birlikte, teknolojinin tüm nüfusu eşit kullanıma sokmadığını vurguladı. Yapılan çalışmalara göre halkın yüzde 76'sı e-Devlet hizmetlerini kullanabilirken, 55 yaş ve üzeri grubun yalnızca yaklaşık yüzde 30 civarında e-Devlet'i aktif kullandığına dikkat çekti. Bu demografik yapının, muhtarlıkların hâlâ özellikle yaşlı ve teknolojik erişimi sınırlı kesimler için önemli olduğunu gösterdiğini söyledi.

Muhtarlığın tamamen kaldırılması halinde belediyelerin her mahalle için yeni temsilciler atama zorunluluğu doğacağını belirten Çiçek, bunun ek memur alımı ve farklı ödeme modelleriyle mevcut maliyetin çok üzerinde yeni yükler getirebileceğini ifade etti. Bu nedenle muhtarlığın bütçeye yük olduğu yönündeki eleştirilerin tek başına geçerli bir tasarruf argümanı oluşturmadığını savundu.

Çiçek'in değerlendirmesi, muhtarlığın hem tarihî bir kurum olarak taşıdığı işlevler hem de güncel kamu hizmetleri bağlantısı bakımından yeniden tartışılması gerektiğini ortaya koyuyor. Tartışmanın gündelik tasarruf hesaplarından öte, idari organizasyon ve halkla devlet arasındaki iletişim maliyetleri dikkate alınarak yürütülmesi gerektiği vurgulanıyor.

Öne çıkan veriler: muhtarlık bütçe yükü 24 milyar lira, kaldırılması durumunda maliyetin 4-5 kat artma ihtimali, e-Devlet kullanıcı oranı yüzde 76, 55+ kullanıcı oranı yüzde 30.

SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ BÖLÜMÜ DR. ÖĞRETİM ÜYESİ ALİ ÇİÇEK