Safranbolu'da demirin ateşi: 230 yıllık çarşıda mesleğin geleceği sınanıyor

çarşının tarihi ve önemi:

Sadrazam İzzet Mehmet Paşa tarafından 1796'da Akçasu Deresi’nin iki yakasına kurulan Demirciler Çarşısı, Safranbolu’da meslek arastalarının bir parçası olarak uzun yıllardır ayakta kaldı. Bölgedeki Yemeniciler, Saraçlar ve Semerciler gibi arastalar zamanla işlevini kaybederken, Demirciler Çarşısı kuruluş amacını koruyan tek çarşı olarak bugünlere ulaştı. Çarşı, tarım aletlerinden kapı kilitlerine kadar geniş bir ürün yelpazesiyle geçmişte bölge ekonomisinin omurgalarından birini oluşturuyordu.

üretimin dönüşümü ve restorasyonun etkisi:

Fabrika üretiminin yaygınlaşması ve teknolojik değişimler geleneksel demirciliği geriletti. Pek çok atölye hediyelik eşya dükkânına dönüşürken, çarşıda bugün geleneksel tekniklerle üretimi sürdüren ustaların sayısı azaldı. Safranbolu’nun UNESCO Dünya Miras Listesi’ne girmesi ve bölgedeki ev restorasyonları ise yeniden geleneksel demir işçiliğine ihtiyaç doğurdu; restorasyonlarda kullanılan kapı kilitleri, tokmaklar, kulplar ve menteşeler geçmiş tekniklerle üretilmeye çalışılıyor. UNESCO tescilli kilit ustası Hüseyin Özdemir çarşının özgün dokusunu koruduğunu vurguluyor.

sıcak demirin geleceği soğuk oldu:

Bugün Demirciler Çarşısı’nda geleneksel demir işçiliğini sürdüren sayının çok az olması mesleğin sürdürülebilirliğini tehlikeye atıyor. Çırak yetişmemesi, ustaların emekliliğe yaklaşması ve gençlerin bu tür mesleklere ilgi göstermemesi, dükkanların hediyelik eşya satıcılarına dönüşmesine neden oluyor. Çarşıda bugün yalnızca dört usta mesleği yaşatmaya devam ediyor; bu durum, demirciliğin geleceğine dair ciddi endişeler doğuruyor. Ustalar, çarşının kuruluş amacına uygun bir demirci çarşısı olarak kalmasını istiyor.

çarşının en genç ustası ve gelecek beklentisi:

Çarşıdaki en genç usta Cihan Ünal (30), 15 yaşından beri mesleğin içinde olduğunu belirtiyor ve Türkiye’de Osmanlı kilitçiliği üzerine yapılan işler arasında en genç ustalardan biri olduğunu söylüyor. Ünal, tek başına kalmanın üzüntüsünü dile getiriyor; ustaların büyük çoğunluğu 50-60 yaşlarında ve kademeli olarak çekiliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından verilen somut olmayan kültürel miras taşıyıcısı kartına layık görülen Ünal, mesleğin benden sonra da devam etmesini umduğunu ifade ediyor.

Safranbolu’daki dükkanların tarihsel kimliğini koruyan bir demirci çarşısı olarak yaşaması, hem restorasyonların ihtiyaçlarını karşılıyor hem de yerel kültürün sürdürülebilirliği açısından önem taşıyor. Ancak çırak ve genç usta eksikliği çözülmediği sürece, 230 yıllık bu el sanatı ağır bir risk altına girmiş durumda.

KİLİT USTASI HÜSEYİN ÖZDEMİR