Sultan II. Abdülhamid'in telgrafı Erzurum'un kadın ve çocuk kahramanlığını ortaya koyuyor

Sultan II. Abdülhamid'in telgrafı ve Aziziye'nin toplumsal direnişi:

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında gönderilen tarihî telgraf, Erzurum savunmasının yalnızca cephedeki askerlerin gayretiyle sınırlı kalmadığını, şehrin tüm fertlerinin seferber olduğunu devlet merkezine taşıyor. Telgrafta Rus kuvvetlerinin tabyalara yönelttiği hücumlar üzerine Erzurum halkının Osmanlı birlikleriyle birleşerek düşmana karşı koyduğu; savunmanın toplumun ortak işi hâline geldiği vurgulanıyor.

Belge, Aziziye Müdafaası'nın askerî bir çatışma olduğu kadar, şehir halkının dayanışma ve fedakârlık anı olduğunu resmediyor. Sultan II. Abdülhamid, telgrafta Erzurum halkının vatanseverliğini, cesaretini ve fedakârlığını bizzat takdir ederek, bu dayanışmanın devamını istiyor. Böylece telgraf hem bir durum raporu hem de moral ve bağlılık çağrısı niteliği taşıyor.

Kadınların ve çocukların cephedeki rolü:

Telgrafta öne çıkan ayrıntılardan biri, Erzurumlu kadınların ve çocukların cephedeki askerlere verdikleri yardımdır. Metinde iffetli kadınların ve zeki çocukların savaş meydanına kadar su taşıyarak susuz kalan askerlere yardım ettiği açıkça belirtiliyor. Bu görüntü, savaşın sadece silahlarla yürütülmediğini; gündelik araçlarla ve küçük ama hayati fedakârlıklarla da sürdürüldüğünü gösteriyor.

Şehir Araştırmacısı Taner Özdemir, telgrafta yer alan bu tasviri değerlendirirken, "Erzurum’un kahramanlığı bir telgrafa sığmayacak kadar büyüktür" ifadesini kullanıyor. Özdemir'e göre bir tas suyun cephedeki öneminin ötesinde taşıdığı anlam; askerle halk arasındaki dayanışmanın, vatan savunusuna katkının simgeleşmiş hâlidir. Cephedeki askere su götüren kadın, savaşın arka planındaki görünür kahramanlar arasında yer alıyor.

Merkezi yönetimin takdiri ve telgrafın tarihî değeri:

Telgrafta ayrıca Gazi Ahmed Muhtar Paşa ve İsmail Paşa'dan gelen haberlerin aktarılması, olayların merkezî yönetime ulaştığını ve gelişmelerin yakından izlendiğini gösteriyor. Sultan II. Abdülhamid'in notları, yalnızca bir bölgedeki olayların raporu değil; aynı zamanda halka verilen bir moral ve bağışlama mesajı olarak da okunabilir.

Belgenin önemi, Aziziye Müdafaası'nın yalnızca tabyalarda verilen askerî mücadele olarak değil, şehir halkının ortak direnişi biçiminde de anlaşılmasını sağlamasıdır. Telgraf, dönemin arşiv belgeleri arasında halkın müdahalesini ve dayanışmasını devlet düzeyinde kabul eden nadir tanıklıklardan biri olarak öne çıkıyor.

Özdemir ve belgedeki ifadeler, Aziziye Müdafaası'nın tarihsel hafızasında kadınların, çocukların ve sivil halkın oynadığı rolün unutulmaması gerektiğini vurguluyor. Tarih sadece komutanların ve orduların eylemlerinden ibaret değildir; kentlerin, mahallelerin, ailelerin ve bireylerin katkıları da bu hafızanın ayrılmaz parçasıdır. Bu nedenle arşivlerdeki belgelerin daha fazla gün yüzüne çıkarılması, Aziziye'nin ve benzeri savunmaların bütüncül izahı için önem taşıyor.

Bir tas su o günlerde yalnızca susuzluğu gidermiyordu; aynı zamanda cephedeki dayanışmanın, fedakârlığın ve vatan bağlılığının canlı bir simgesiydi. Sultan II. Abdülhamid'in telgrafı, bu ortak kahramanlığı kayda geçiren ve sonraki kuşaklara aktarmayı gerektiren önemli bir tarihî belgedir.

1878 OSMANLI-RUS SAVAŞI SIRASINDA ERZURUM HALKINA GÖNDERDİĞİ TARİHÎ TELGRAF, AZİZİYE MÜDAFAASI’NIN YALNIZCA CEPHEDEKİ ASKERLERİN DEĞİL, KADINLARIN, ÇOCUKLARIN VE BÜTÜN BİR ŞEHRİN KATILDIĞI BÜYÜK BİR DİRENİŞ OLDUĞUNU GÖZLER ÖNÜNE SERİYOR.