Türkiye'nin 485 bin yazma ve nadir matbu eseri dijital hazineye taşındı

Dijital erişim ve portal verileri:

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından açıklanan verilere göre, yüzlerce yıllık ilim, kültür ve düşünce mirası uluslararası standartlarda dijital ortama aktarıldı. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı bünyesindeki dünyanın en büyük yazma eser portalında 485 bin yazma ve nadir matbu eser araştırmacıların ve meraklıların erişimine sunuldu.

Portalın üye sayısı 30 bini aşkın düzeye ulaşırken, toplam ziyaretçi sayısı 1.366.708 olarak kaydedildi. Bugüne kadar yapılan işlem istatistikleri arasında 5.863.019 eser görüntülemesi, incelenen sayfa sayısı 15.435.539 ve indirilen sayfa sayısı 1.603.275 yer alıyor.

Dijitalleştirme süreci ve koruma önlemleri:

Yazma eserlerin geçmişleri bin 500 yıla kadar uzanabiliyor; bu yüzden her aşama özel bilgi ve uzmanlık gerektiriyor. TÜYEK, eserleri konservasyon uzmanlarının gözetiminde raflardan indiriyor, fiziksel bütünlüğe zarar vermeden yüksek çözünürlüklü çekimler yapıyor ve uluslararası kataloglama standartlarına uygun bibliyografik kayıtlar hazırlıyor.

Bu yaklaşım, özgün nüshaların araştırma amaçlı sürekli olarak elle okunmasını azaltarak kullanım kaynaklı yıpranmanın önüne geçiyor ve eserleri afetlere ya da zamanın etkilerine karşı dijital ortamda koruma altına alıyor.

Uzmanlık zinciri ve sanat değeri:

Yazma eserler yalnızca metin taşımıyor; cilt, tezhip, hat ve kağıt özellikleriyle de sanat değeri taşıyor. Müellif, mütercim, müstensih, mücellid ve müzehhib gibi üretim sürecinde adı geçen her unsur, eserin tarihsel değerinin parçası olarak korunuyor. Bu nedenle eserlerin raflardan indirilmesi, görüntülenmesi ve tekrar yerlerine yerleştirilmesi titizlikle, alan uzmanları ve restoratörler tarafından yürütülüyor.

TÜYEK, restorasyon laboratuvarları ve alan uzmanlarıyla birlikte çalışarak hem fiziksel hem dijital korumayı eş zamanlı yürütüyor.

Yeni teknolojiler, çalıştaylar ve gelecek planları:

Kurum, dijitalleştirme uygulamalarını uluslararası koruma ve görüntüleme standartlarına göre sürdürüyor ve yeni yöntemleri takip etmek için uzmanlarla düzenli çalıştaylar gerçekleştiriyor. Bu kapsamda 27 Şubat 2025 tarihinde, ayrıca 11 ve 25 Haziran 2026 ve 29 Temmuz 2026 tarihlerinde alanın uzmanlarının katılımıyla çeşitli çalıştaylar düzenlendi.

TÜYEK, yapay zeka başta olmak üzere yeni teknolojilerin sunduğu imkânları kullanarak yazma eserlerin kataloglanması, işlenebilir metne dönüştürülmesi ve araştırmalarda daha etkin kullanılmasına yönelik denemeler yürütüyor.

485 bin yazma ve nadir matbu esere ilişkin künye bilgilerinin yer aldığı portal www.yek.gov.tr adresinden erişilebiliyor. Bakan Ersoy, bu kıymetli çalışmada emeği geçen kurum personeline, uzmanlara ve restoratörlere teşekkür etti.

KÜLTÜR VE TURİZM BAKANI MEHMET NURİ ERSOY, YÜZLERCE YILLIK İLİM, KÜLTÜR VE DÜŞÜNCE MİRASININ ULUSLARARASI STANDARTLARDA DİJİTALLEŞTİRİLEREK DÜNYANIN DÖRT BİR YANINDAKİ ARAŞTIRMACILARIN VE MERAKLILARIN ERİŞİMİNE SUNULDUĞUNU BİLDİRDİ.