uzmandan çarpıntı uyarısı: ne zaman kaygılanmalı, ne zaman rahat olunmalı

Çarpıntı genelde zararsızdır, ama bazı işaretler alarm verir

Kurtköy Özel Ersoy Hastanesi Kardiyoloji Uzmanı Uz. Dr. Zehra Akmaz, kalp atışının kişinin tarafından hızlı, güçlü veya düzensiz hissedilmesine "çarpıntı" (palpitasyon) dendiğini belirtiyor. Akmaz, çoğu çarpıntının günlük yaşam etkileriyle ilişkilendirilebileceğini ve genellikle zararsız olduğunu vurguluyor. Ancak atakların sıklığı, süresi ve eşlik eden yakınmalar değerlendirilmeden, tamamen önemsiz sayılmamalıdır.

Çarpıntının nedenleri ve nasıl hissedilir:

Sağlıklı bir yetişkinde dinlenme halindeki kalp atışı dakikada yaklaşık 60-100 arasındadır ve bu atışlar çoğunlukla fark edilmez. Kişinin bu atışları bilinçli olarak hissetmesi, göğüste hızlı vurma, "tekleme" ya da boyunda atım hissi şeklinde tarif edilebilir. Akmaz, "Kısa süren, kendiliğinden geçen ve başka yakınmanın eşlik etmediği atak genellikle tehlikeli değildir" ifadesini kullanıyor; ancak ataklar sık tekrarlıyor, uzun sürüyor ya da baş dönmesi, göğüs ağrısı gibi belirtiler eşlik ediyorsa mutlaka hekim değerlendirmesi gerektiğini belirtiyor.

Günlük yaşamdan kaynaklanan yaygın tetikleyiciler:

Uz. Dr. Akmaz, çarpıntıya yol açan en sık etkenleri şöyle sıralıyor: stres ve kaygı, kafein (kahve, siyah çay, enerji içecekleri), yetersiz uyku, yorgunluk, sıvı kaybı ve egzersiz. Ayrıca sigara ve alkol tüketimi de kalp hızını artırabilir. Ateş, ishal veya aşırı terleme gibi durumlarda kan hacmindeki azalma kalbin hızlanmasına neden olur. Hamilelik ve menopoz gibi hormonal değişim dönemlerinde de kalp atımı daha belirgin hissedilebilir.

Kalp kaynaklı nedenler ve kalp dışı etkenler:

Akmaz, çarpıntının bazen kalbin elektriksel sistemiyle ilgili ritim bozukluklarından (aritmiler) ya da genel sağlık durumuna bağlı nedenlerden kaynaklanabileceğini aktarıyor. Ekstrasistol (erken atım) genelde zararsız olabilir; atriyal fibrilasyon ise üst odacıkların düzensiz çalışmasına bağlı olarak inme riskini artırdığı için izlenmesi gerekir. Supraventriküler taşikardi (SVT) genellikle gençlerde de görülen, ani başlayan ve kısa sürede sonlanan hızlı ritimlerdir. Kalp dışı nedenler arasında hipertiroidi, kansızlık, elektrolit dengesizlikleri ve bazı ilaçların yan etkileri sayılıyor. Akmaz, ilaç kullanımına bağlı bir etkiden şüpheleniliyorsa ilacı hekimle konuşmadan bırakmamak gerektiğini hatırlatıyor.

Kaygı atakları ile ritim bozukluklarını ayırt etmek:

Kaygı bozukluğu ve panik ataklarda hızlı kalp atışı sık görülür ve bu durum kişide daha fazla kaygı oluşturarak kısır döngüye yol açabilir. Akmaz, kaygıyla ilişkili atakların genelde stresle paralel başladığını; ritim bozukluklarının ise dinlenirken, uykudan uyanma sırasında veya belirgin tetikleyici olmadan da ortaya çıkabileceğini belirtiyor. Anksiyetede el ve ayaklarda karıncalanma, hızlı nefes alma ve yoğun korku sık eşlik ederken, ritim bozukluklarında ataklar ani başlayıp bitebilir; nabız belirgin düzensizlik veya bayılma hissi varsa kalp kaynaklı bir sorunun daha olası olduğunu söylüyor. Ayrıca kalp değerlendirmesi normal çıkan hastalarda kaygı yönetimi için ruh sağlığı desteği önerilebileceğini ekliyor.

Tanı için hangi tetkikler yapılır:

Çarpıntının değerlendirilmesinde başvurulabilecek testler arasında EKG (elektrokardiyografi), ritim holter, efor testi, ekokardiyografi ve kan tahlilleri yer alır. EKG atak sırasında çekilirse çok değerli bilgiler verir; holter genellikle 24-48 saat kalp ritmini kaydeder ve gün içinde ara ara ortaya çıkan ritim bozukluklarını yakalamada kullanılır. Efor testi egzersizle tetiklenen belirtilerin incelenmesinde, ekokardiyografi ise kalp kapakları ve kasının yapısal değerlendirmesinde önem taşır. Kan testleri tiroid fonksiyonu, kan sayımı, elektrolitler ve kan şekeri gibi değerleri inceleyerek kalp dışı nedenleri araştırır. Hangi tetkiklerin gerekli olacağına hekim karar verir; herkese tüm testlerin yapılması gerekmez.

Tedavi ve yaşam tarzı önerileri:

Tedavi, çarpıntının altta yatan nedenine göre belirlenir. Zararsız nedenlere bağlı durumlarda yaşam tarzı değişiklikleri sıklıkla yeterlidir: kafein azaltma, düzenli uyku, yeterli sıvı alımı ve stres yönetimi. Tiroid fazlalığı, kansızlık gibi tespit edilen kalp dışı nedenler tedavi edilirse çarpıntı genellikle düzelir. Ritim bozukluğu saptanan hastalarda ritmi düzenleyen veya kalp hızını yavaşlatan ilaçlar, pıhtı önleyici tedaviler veya gerektiğinde elektrofizyolojik girişimler ve kateter ablasyonu düşünülebilir; bu kararlar uzman takibiyle alınır.

Acil durumda ne yapmalı:

Uz. Dr. Akmaz, çarpıntıların çoğunun acil olmadığını ancak bazı belirtilerin derhal müdahale gerektirdiğini vurguluyor. Bayılma ya da bayılacak gibi hissetme, göğüste ağrı veya baskı, ağrının kola/çeneye/sırta yayılması, belirgin nefes darlığı, sürekli çok hızlı veya düzensiz nabız, konuşma bozukluğu, yüzde kayma veya bir kolda güçsüzlük gibi bulgular varsa 112 aranması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca ataklar sık tekrarlıyorsa, birkaç dakikadan uzun sürüyorsa, bilinen bir kalp hastalığınız varsa veya ailenizde genç yaşta ani ölüm öyküsü bulunuyorsa en kısa sürede kardiyoloji uzmanına başvurulması öneriliyor.

Akmaz son olarak, günlük yaşamda tetikleyicileri azaltmanın hem çarpıntı ataklarını hafifletmeye hem de genel kalp sağlığını korumaya yardımcı olacağını söylüyor: akşamları kafein kısıtlaması, düzenli su tüketimi, sabit uyku saatleri, sigara ve alkolden kaçınma, düzenli orta yoğunlukta egzersiz ve nefes/gevşeme teknikleri önerileri arasında yer alıyor. Ayrıca atakların zamanını, süresini ve öncesinde yapılanları not almanın muayenede yol gösterici olacağı hatırlatılıyor.

KURTKÖY ÖZEL ERSOY HASTANESİ KARDİYOLOJİ UZMANI UZ. DR. ZEHRA AKMAZ